آغاز جنگ ۲۰۲۶: عملیات «خشم حماسی»

صبح ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ (۹ اسفند ۱۴۰۴)، آمریکا و اسرائیل حمله هوایی سراسری به ایران را آغاز کردند. نام عملیات آمریکا «خشم حماسی» (Operation Epic Fury) و نام عملیات اسرائیل «شیر غران» (Roaring Lion) بود. پنتاگون نام «خشم حماسی» را در ۵ مه ۲۰۲۶ کنار گذاشت، ولی جنگ ادامه یافت. حمله ژوئن ۲۰۲۵ به تأسیسات هسته‌ای محدود بود؛ این بار هدف اعلام‌شده، علاوه بر برنامه هسته‌ای، ساختار حکومتی ایران بود.

ساعت‌های نخست

ساعت‌های زیر به وقت گرینویچ‌اند و معادل تهران در پرانتز آمده است (تهران = گرینویچ + ۳:۳۰).

• ۲۷ فوریه، ۲۰:۳۸ به وقت گرینویچ: ترامپ فرمان اجرای عملیات «خشم حماسی» را صادر کرد.
• ۲۸ فوریه، ۰۶:۳۵ (۱۰:۰۵ تهران): فرماندهی مرکزی آمریکا (CENTCOM) اعلام کرد حملات هوایی آغاز شده است. موشک‌های تاماهاوک از ناوهای آمریکایی، راکت‌های هیمارس و بمب‌افکن‌های B-2، B-1 و B-52 به کار رفتند. آمریکا برای نخستین بار پهپادهای انتحاری ارزان‌قیمتی را در نبرد به کار برد که از روی شاهد ۱۳۶ ایرانی ساخته شده بودند.
• ۰۶:۴۵ (۱۰:۱۵ تهران): حدود ۲۰۰ جنگنده اسرائیلی وارد عمل شدند. در یک حمله «سربُری» به مجموعه مسکونی رهبر ایران، آیت‌الله علی خامنه‌ای کشته شد. دختر، نوه، داماد و عروسش هم در این حمله کشته شدند. به گفته گزارش‌ها، موساد و سیا این عملیات را مشترکاً برنامه‌ریزی کرده بودند و سیا ماه‌ها رفت‌وآمد او را زیر نظر داشت.
• ۰۷:۱۵ (۱۰:۴۵ تهران): مدرسه شجره طیبه در میناب هدف قرار گرفت و در همان ساعت نخست جنگ بیش از صد کودک دبستانی کشته شدند.

از قم، کرمانشاه، اصفهان، کرج و تهران (خیابان دانشگاه، جمهوری، سیدخندان) خبر انفجار رسید. بندر بوشهر هدف قرار گرفت. سالن ورزشی لامرد هنگام تمرین دختران بمباران شد و دست‌کم ۱۸ غیرنظامی کشته شدند.

چرا این جنگ متفاوت است

این جنگ از سه جهت با همه رویارویی‌های پیشین آمریکا و ایران فرق دارد:

۱. هدف اعلام‌شده: تغییر حکومت. فرماندهی مرکزی آمریکا اعلام کرد مأموریت دارد «دستگاه امنیتی حکومت ایران را از هم بپاشد». در روز دوم جنگ، دادگاه انقلاب تهران، ستاد ثارالله و مقرهای فراجا تخریب شدند.

۲. گستره جغرافیایی. هرانا (مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران) در روز نخست ۷۲ حمله در ۲۰ استان ایران و در روز دوم ۵۶ حمله در ۱۳ استان ثبت کرد.

۳. مدت. حمله ۲۰۲۵ دوازده روز طول کشید. جنگ ۲۰۲۶ در شهریور ۱۴۰۵ از شش ماه گذشته و هنوز ادامه دارد.

مسیری که به اینجا رسید

رویدادهایی که به این جنگ انجامید همه مستندند:

• خروج یک‌جانبه آمریکا از برجام در ۲۰۱۸ و سیاست فشار حداکثری
• ترور سردار سلیمانی در ۲۰۲۰
• شکست مذاکرات احیای برجام
• بمباران فردو، نطنز و اصفهان در ژوئن ۲۰۲۵
• مذاکرات هسته‌ای ۲۰۲۵ و بن‌بست آن
• شکست دور تازه مذاکرات با میانجیگری عمان در فوریه ۲۰۲۶ و آغاز جنگ چند روز بعد

در فوریه ۲۰۲۶ ترامپ اعلام کرد ایران در حال بازسازی تأسیسات بمباران‌شده در ۲۰۲۵ است، و همین ادعا توجیه عمومی حمله شد.

پاسخ ایران و منطقه‌ای شدن جنگ

ایران همان روز از ساعت ۰۹:۰۵ گرینویچ (۱۲:۳۵ تهران) پاسخ داد. به گفته ارتش اسرائیل، در موج نخست حدود ۱۷۰ موشک بالستیک شلیک شد. سپاه اعلام کرد چهار پایگاه آمریکایی را هدف گرفته است: العدید (قطر)، علی‌السالم (کویت)، الظفره (امارات) و ستاد ناوگان پنجم (بحرین). چهار سرباز آمریکایی همان روز کشته شدند؛ این‌ها نخستین تلفات آمریکا در جنگ بودند.

ایران تنگه هرمز را هم بست. این تصمیم به بحران انرژی جهانی انجامید و بعدها محاصره دریایی آمریکا را در پی داشت.

جنگ خیلی زود به کل منطقه کشیده شد. امارات، عربستان، کویت و بحرین پس از اصابت موشک وارد درگیری شدند، و دو روز پس از کشته شدن خامنه‌ای جبهه لبنان هم گشوده شد.

ابعاد انسانی

ارقام تلفات با هم فرق دارند، ولی هیچ‌کدام کوچک نیستند:

• آمار رسمی ایران: ۳٬۵۲۸ کشته و ۲۷٬۱۷۰ زخمی
• هرانا (خبرگزاری مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران): ۳٬۶۳۶ کشته تا ۷ آوریل، که ۱٬۷۰۱ نفرشان غیرنظامی بودند و دست‌کم ۲۵۴ نفرشان کودک؛ در آمار تجمعی بعدی این نهاد، ۳٬۶۸۴ کشته که ۱٬۷۲۱ نفرشان غیرنظامی بودند
• دفتر هماهنگی امور بشردوستانه سازمان ملل (OCHA): بیش از ۳٬۴۰۰ غیرنظامی کشته و بیش از ۳۳٬۰۰۰ زخمی
• هلال احمر ایران: ۱۲۵٬۶۳۰ واحد غیرنظامی آسیب‌دیده، شامل حدود ۱۰۰٬۰۰۰ واحد مسکونی

جزئیات بیشتر در صفحه تلفات غیرنظامی آمده است.

جایگاه تاریخی

بیش از یک قرن پس از امتیاز نفتی دارسی و بیش از هفتاد سال پس از کودتای ۱۹۵۳، کار آمریکا و ایران به جنگی تمام‌عیار کشید که در تمام آن تاریخ سابقه نداشت: ابرقدرتی آشکارا اعلام کرده است که هدفش برکناری حکومت کشوری دیگر است.

ابزارها در این سال‌ها عوض شده‌اند. در ۱۹۵۳ کودتا بود، در دهه ۱۹۸۰ حمایت از دشمن ایران در جنگ، در دهه ۲۰۰۰ تحریم و عملیات سایبری، و در ۲۰۲۶ بمب. پیش‌فرض اما ثابت مانده است: اینکه واشنگتن حق دارد درباره ترتیبات سیاسی ایران تصمیم بگیرد.