در سال ۲۰۲۵، آمریکا و ایران پس از سال‌ها بن‌بست دیپلماتیک، با وساطت عمان وارد گفتگوهای غیرمستقیم — و در برخی مراحل مستقیم — درباره برنامه هسته‌ای ایران شدند. این مذاکرات در شرایطی آغاز شد که تنش نظامی در منطقه هنوز بالا بود.

زمینه

پس از خروج دولت ترامپ از برجام در ۲۰۱۸ و فروپاشی تلاش‌های احیای آن در دوره بایدن، ایران غنی‌سازی اورانیوم را به سطوح نزدیک به سلاح هسته‌ای رساند. این تحول فشار دیپلماتیک بین‌المللی را برای بازگشت به میز مذاکره افزایش داد.

روند مذاکرات

مذاکرات ۲۰۲۵ از طریق کانال‌های دیپلماتیک عمان آغاز شد — کشوری که سابقه طولانی در میانجیگری بین تهران و واشنگتن دارد. چندین دور گفتگو برگزار شد، هرچند اختلافات بر سر میزان رفع تحریم‌ها در مقابل محدودیت‌های هسته‌ای همچنان عمیق بود.

اختلافات اصلی

• ایران خواستار لغو کامل تحریم‌های اقتصادی به عنوان پیش‌شرط بود.
• آمریکا بر محدودیت‌های پایدار و قابل تأیید بر غنی‌سازی اصرار داشت.
• هر دو طرف بر حق تحقیقات و توسعه هسته‌ای اختلاف داشتند.

اهمیت

این مذاکرات در تناقضی آشکار با ضربات نظامی آمریکا به نیروهای نیابتی ایران در همان دوره صورت می‌گرفت — بازتاب الگوی تاریخی «فشار همزمان با دیپلماسی» که در روابط دو کشور مکرراً تکرار شده است.

زمینه هسته‌ای

پس از خروج ترامپ از برجام در ۲۰۱۸ و اجرای سیاست فشار حداکثری، ایران به‌تدریج از تعهدات هسته‌ای خارج شد. تا ۲۰۲۳، ذخایر اورانیوم غنی‌شده ایران به بیش از ۱۰۰ برابر محدودیت مقرر در برجام رسید و سطح غنی‌سازی به نزدیک ۸۴ درصد — آستانه‌ای بسیار نزدیک به درجه تسلیحاتی — رسیده بود. این وضعیت فشار شدیدی بر جامعه بین‌الملل ایجاد کرد.

نقش عمان

عمان سابقه طولانی در میانجیگری بین تهران و واشنگتن دارد. در ۲۰۱۲–۲۰۱۳ نیز عمان پایه‌های مذاکرات منجر به برجام ۲۰۱۵ را گذاشت. این کشور به‌دلیل داشتن روابط با هر دو طرف و بی‌طرفی سیاسی، به‌عنوان واسطه قابل اعتماد شناخته می‌شود.

دشواری‌های ساختاری

یک چالش اساسی در مذاکرات ۲۰۲۵ این بود که ایران پس از تجربه برجام — که آمریکا یک‌جانبه از آن خارج شد — اعتماد کمتری به تعهدات آمریکا داشت. ایران خواستار «تضمین‌های قانونی» بود که یک دولت آمریکایی نمی‌توانست دولت بعدی را به آن ملزم کند.

پیامد

مذاکرات ۲۰۲۵ در نهایت نه به توافق جامع انجامید و نه کاملاً شکست خورد — بلکه در متن تنش‌های نظامی فزاینده ادامه یافت تا اینکه در ۲۰۲۶ آتش‌بسی برقرار شد.