مذاکرات هسته‌ای ۲۰۲۵ با میانجیگری عمان
پنج دور مذاکره میان ویتکاف و عراقچی در مسقط و رم، زیر مهلت ۶۰ روزه ترامپ. مهلت بدون توافق تمام شد و یک روز بعد بمباران آغاز شد.
در ۲۰۲۵، پس از هفت سال بن‌بست، آمریکا و ایران دوباره پشت میز مذاکره نشستند. این مذاکرات با یک نامه شروع شد و با بمباران تمام شد.
آغاز
ترامپ در مارس ۲۰۲۵ نامه‌ای به رهبر ایران فرستاد و برای رسیدن به توافق مهلتی ۶۰ روزه از تاریخ همان نامه تعیین کرد. او در ۷ آوریل ۲۰۲۵ اعلام کرد دو طرف بر سر آغاز مذاکرات توافق کرده‌اند.
استیو ویتکاف، فرستاده ویژه رئیس‌جمهور، از طرف آمریکا و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، از طرف ایران مذاکره می‌کردند. بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، میانجی بود.
دورهای مذاکره
| دور | تاریخ | محل | نتیجه |
|---|---|---|---|
| اول | ۱۲ آوریل ۲۰۲۵ | مسقط | غیرمستقیم؛ دو هیئت در اتاق‌های جدا نشستند و پیام‌ها را میانجی عمانی رد و بدل کرد. هر دو طرف آن را «سازنده» خواندند |
| دوم | ۱۹ آوریل | رم | با میانجیگری عمان و همچنان غیرمستقیم |
| سوم | ۲۶ آوریل | مسقط | مذاکرات کارشناسی هم به آن اضافه شد؛ عراقچی آن را «بسیار جدی‌تر» خواند |
| چهارم | ۱۱ مه | مسقط | از ۳ مه به دلایل «لجستیکی» عقب افتاده بود و سرانجام برگزار شد |
| پنجم | ۲۳ مه | رم | آخرین دور پیش از پایان مهلت |
مجید تخت‌روانچی و کاظم غریب‌آبادی هیئت کارشناسی ایران را رهبری می‌کردند و مایکل آنتون هیئت آمریکا را.
اختلافات اصلی
- ایران رفع تحریم‌های اقتصادی را پیش‌شرط می‌دانست و می‌خواست حق غنی‌سازی‌اش به رسمیت شناخته شود.
- آمریکا محدودیت‌های پایدار و قابل راستی‌آزمایی بر غنی‌سازی می‌خواست و در برخی مراحل، غنی‌سازی صفر.
- بر سر حدود مجاز تحقیق و توسعه هسته‌ای هم دو طرف اختلاف داشتند.
چرا عمان
عمان سابقه‌ای طولانی در میانجیگری میان تهران و واشنگتن دارد. کانال پشت‌پرده‌ای که در ۲۰۱۲–۲۰۱۳ به برجام ۲۰۱۵ انجامید هم در مسقط شکل گرفته بود. عمان با هر دو طرف رابطه کاری دارد و نسبتاً بی‌طرف است و به همین دلیل واسطه‌ای قابل اتکا شده است.
گره اصلی: مسئله اعتماد
مشکل اصلی مذاکرات ۲۰۲۵ فنی نبود. ایران خروج یک‌جانبه آمریکا از برجام در ۲۰۱۸ را تجربه کرده بود، آن هم در حالی که بر اساس گزارش‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به آن توافق پایبند مانده بود. به همین دلیل این بار «تضمین حقوقی» می‌خواست.
ساختار سیاسی آمریکا چنین تضمینی نمی‌دهد. توافق اجرایی یک رئیس‌جمهور برای رئیس‌جمهور بعدی الزام‌آور نیست و تصویب معاهده در سنا به دوسوم آرا نیاز دارد.
همین بن‌بست در مذاکرات ۲۰۲۱ هم راه را بسته بود و در مذاکرات ۲۰۲۶ دوباره پیش آمد.
پایان
مهلت ۶۰ روزه در ژوئن ۲۰۲۵ بی‌توافق گذشت. اسرائیل در ۱۳ ژوئن حمله هوایی گسترده‌ای به ایران را آغاز کرد و آمریکا در ۲۲ ژوئن تأسیسات فردو، نطنز و اصفهان را بمباران کرد.
الگویی که تکرار می‌شود
در روابط آمریکا و ایران، مذاکره در حالی که فشار نظامی و اقتصادی ادامه دارد سابقه طولانی دارد. تفاوت ۲۰۲۵ در فاصله کوتاه میان این دو بود: آخرین دور مذاکره ۲۳ مه برگزار شد و نخستین بمب ۱۳ ژوئن فرود آمد، سه هفته بعد.
در فوریه ۲۰۲۶ دور تازه‌ای از همین مذاکرات با میانجیگری عمان برگزار شد. آن هم شکست خورد و چند روز بعد جنگ ۲۰۲۶ آغاز شد.
منابع
دوره تاریخی: دوران جنگ مستقیم
بمباران، محاصره، جنگ جاری