سیاست «فشار حداکثری»

ترامپ بیش از ۱۵۰۰ تحریم جدید وضع کرد، صادرات نفت ایران را به زیر ۳۰۰ هزار بشکه در روز رساند و بانک مرکزی ایران را تحریم کرد.

پیش‌زمینه: خروج از برجام

ترامپ در مه ۲۰۱۸ از برجام خارج شد، هرچند آژانس بین‌المللی انرژی اتمی بارها پایبندی ایران به تعهداتش را تأیید کرده بود. پس از خروج نوبت «فشار حداکثری» رسید، سیاستی که مایک پمپئو، وزیر خارجه، همان مه ۲۰۱۸ رسماً معرفی کرد.

گستره تحریم‌ها

هدف اعلام‌شده «فشار حداکثری» کشاندن ایران به میز مذاکره برای توافقی «جامع‌تر» بود. در عمل این سیاست چنین شکلی پیدا کرد:

• نفت: ایران از بازارهای جهانی نفت کنار گذاشته شد. آمریکا خریداران نفت ایران را به تحریم ثانویه تهدید کرد در نوامبر ۲۰۱۸ به هشت کشور خریدار معافیت موقت داد و در مه ۲۰۱۹ به همه این «معافیت‌ها» پایان داد
• بانک مرکزی: بانک مرکزی ایران، که از ۲۰۱۱ زیر تحریم بود، در سپتامبر ۲۰۱۹ این بار با برچسب «تروریسم» تحریم شد. این «بمب اتمی مالی» دسترسی ایران به ذخایر ارزی خارجی‌اش را بست
• صنایع: نفت، پتروشیمی، فولاد، آلومینیوم و مس هدف قرار گرفتند
• اشخاص: صدها مقام، تاجر، سازمان و شرکت ایرانی در ۵۰ کشور دیگر تحریم شدند
• قطع مجدد از SWIFT: ایران که پس از برجام به سیستم بانکی بین‌المللی برگشته بود، دوباره قطع شد

آمار تحریم‌ها

وزارت خزانه‌داری آمریکا در دوره ترامپ بیش از ۱۵۰۰ دستور تحریم جدید علیه ایران صادر کرد، بیش از مجموع همه تحریم‌های دوره‌های قبل. صادرات نفت ایران از ۲.۵ میلیون بشکه در روز در دوره برجام به کمتر از ۳۰۰ هزار بشکه رسید، یعنی زیر ۱۲ درصد رقم قبلی. ریال ایران در دوره ترامپ حدود ۸۰ درصد ارزشش را در برابر دلار از دست داد.

پیامدهای انسانی

سازمان حقوق بشری Human Rights Watch در اکتبر ۲۰۱۹ گزارشی با عنوان «فشار حداکثری» منتشر کرد. طبق این گزارش:

• تحریم‌ها دسترسی ایرانیان به داروهای حیاتی برای سرطان، ام‌اس، صرع و بیماری‌های نادر را مختل کرده است
• خرید دارو و تجهیزات پزشکی از خارج به‌شدت محدود شده، چون بانک‌ها و شرکت‌های دارویی از ترس تحریم‌های آمریکا بیش از حد محتاط شده‌اند
• یک شرکت اروپایی به دلیل تحریم‌ها از فروش پانسمان‌های ویژه بیماران پروانه‌ای (EB) به ایران خودداری کرده، با آنکه این کالا مشمول معافیت بشردوستانه بوده است

اقدام نظامی موازی

آمریکا در ژانویه ۲۰۲۰، در اوج «فشار حداکثری»، ژنرال قاسم سلیمانی را در بغداد ترور کرد و مرز میان تحریم اقتصادی و عملیات نظامی را آشکارا شکست.

شکست استراتژیک

«فشار حداکثری» به هیچ‌یک از اهداف اعلام‌شده‌اش نرسید:

• ایران برای توافقی «جامع‌تر» پای میز مذاکره نیامد
• ایران عقب ننشست و غنی‌سازی اورانیوم را تا ۶۰ درصد بالا برد، بسیار بالاتر از سقف ۳.۶۷ درصد برجام
• ایران اجرای داوطلبانه پروتکل الحاقی را متوقف کرد و بازرسی‌های IAEA را محدود کرد
• نفوذ منطقه‌ای ایران، که قرار بود مهار شود، کم نشد

هزینه‌اش را مردم عادی ایران پرداختند: تورم بالا، بیکاری رو به افزایش، کمبود دارو و افت شدید سطح زندگی.