حمله به دانشگاه‌های ایران

در پایان مارس ۲۰۲۶، مؤسسات آموزش عالی ایران هم به فهرست اهداف اضافه شدند.

موارد مستند

• ۲۸ مارس ۲۰۲۶، دانشگاه علم و صنعت ایران (تهران): طبق گزارش‌ها هدف حملات آمریکا و اسرائیل قرار گرفت. شمار دقیق تلفات منتشر نشد.
• ۲۹ مارس ۲۰۲۶، یک دانشگاه در اصفهان: به گزارش الجزیره، این دومین حمله به همین دانشگاه در جریان جنگ بود و چهار نفر از کارکنان زخمی شدند. گزارش‌های منتشرشده نام دانشگاه را ذکر نکرده‌اند.

پیش از این، در ۲۸ فوریه و در ساعات نخست جنگ، از انفجار در خیابان دانشگاه تهران خبر داده بودند.

آمریکا و اسرائیل به «کاربرد دوگانه» استناد کردند و مدعی شدند این دانشگاه‌ها واحدهای پژوهشی مرتبط با برنامه‌های دفاعی دارند. دولت ایران این حملات را جنایت جنگی و هدف گرفتن مراکز آموزشی غیرنظامی خواند.

مسئله حقوقی «کاربرد دوگانه»

پروتکل الحاقی اول کنوانسیون ژنو دو اصل را الزامی می‌کند: تمایز میان اهداف نظامی و غیرنظامی، و تناسب میان مزیت نظامی و آسیب غیرنظامی‌ای که انتظار می‌رود.

منتقدان استدلال می‌کنند که اگر هم بخشی از یک دانشگاه با پژوهش دفاعی مرتبط باشد، کل مجموعه هدف مشروع نمی‌شود: آزمایشگاه‌ها، کتابخانه‌ها، خوابگاه‌ها و کلاس‌های هزاران دانشجویی که ربطی به آن پژوهش ندارند. به گفته آنان، حمله باید به همان جزء نظامی محدود بماند و آسیب جانبی باید متناسب باشد.

ادامه یک سیاست، نه یک تصمیم تازه

هدف گرفتن بنیه علمی ایران سابقه‌ای مستند و پیوسته دارد:

• ۲۰۰۹–۲۰۱۰: استاکس‌نت، نخستین سلاح سایبری تاریخ که زیرساخت صنعتی یک کشور را به‌طور فیزیکی تخریب کرد
• ۲۰۱۰–۲۰۱۲: ترور چهار دانشمند هسته‌ای، که دست‌کم دو نفرشان استاد دانشگاه بودند
• ۲۰۲۰: ترور محسن فخری‌زاده
• ۲۰۲۶: کارزار کشتار هدفمند و بمباران دانشگاه‌ها

در ۲۰۱۰ یک استاد فیزیک دانشگاه تهران با بمب موتورسیکلت ترور شد و در ۲۰۲۶ کار به بمباران هوایی ساختمان دانشگاه رسید. ابزار عوض شده است، ولی منطق پشت آن همان مانده: اینکه توان علمی مستقل ایران به خودی خود تهدید به شمار می‌آید.

هزینه‌ای که در آمار نمی‌آید

ایران با وجود دهه‌ها تحریم در آموزش عالی سرمایه‌گذاری کرده بود. در سنجه‌های بین‌المللی تولید علم، از جمله رتبه‌بندی SCImago، از نظر شمار انتشارات علمی جزو بیست کشور نخست جهان بود.

با این حملات پروژه‌های پژوهشی متوقف شد و همکاری‌های علمی بین‌المللی به حالت تعلیق درآمد. اثر بازدارنده این حملات بر نسلی از دانشجویان و پژوهشگرانی که هیچ ارتباطی با برنامه‌های دفاعی نداشتند، در هیچ آمار تلفاتی ثبت نمی‌شود.