عملیات پرِیینگ منتیس
بزرگ‌ترین نبرد دریایی آمریکا پس از جنگ جهانی دوم، که در آن آمریکا دو سکوی نفتی ایران را منفجر و دو ناو را غرق کرد.
آمریکا دو سکوی نفتی ایران را منفجر کرد و دو ناو جنگی ایرانی را غرق کرد. این بزرگ‌ترین نبرد دریایی آمریکا پس از جنگ جهانی دوم بود.
زمینه: جنگ نفتکش‌ها
در جنگ ایران–عراق (۱۹۸۰–۱۹۸۸) هر دو طرف به نفتکش‌های خلیج‌فارس حمله می‌کردند، ایران با مین‌گذاری و عراق با هواپیما. آمریکا از عراق در جنگ حمایت می‌کرد و نگران بود ایران خلیج فارس را در اختیار بگیرد و جریان نفت به غرب را قطع کند.
پیش‌زمینه: عملیات «ارنست ویل»
در ۱۹۸۷ آمریکا عملیات «ارنست ویل» را آغاز کرد و پرچم خود را روی نفتکش‌های کویتی برافراشت تا از آن‌ها در برابر حملات ایران محافظت کند. این حضور نظامی آمریکا را رودرروی ایران قرار داد. در جریان ارنست ویل، ایران بارها به ناوهای آمریکایی حمله کرد و در مسیر کشتیرانی مین کار گذاشت.
جرقه: USS Samuel B. Roberts
در ۱۴ آوریل ۱۹۸۸، ناوچه موشکی USS Samuel B. Roberts روی مین ایرانی رفت. انفجار بدنه کشتی را از وسط شکافت و ۱۰ ملوان زخمی شدند، و کشتی به‌سختی از غرق شدن نجات یافت. فرماندهی آمریکا تصمیم گرفت پاسخی سنگین بدهد.
عملیات پرِیینگ منتیس (۱۸ آوریل ۱۹۸۸)
چهار روز بعد، آمریکا بزرگ‌ترین عملیات نظامی دریایی خود از زمان جنگ جهانی دوم را آغاز کرد.
مرحله اول: سکوهای نفتی
- ناوگروه آمریکایی سکوی نفتی «ساسان» را زیر آتش گرفت، پرسنل ایرانی را تخلیه کرد و سپس سکو را منفجر کرد
- هم‌زمان سکوی نفتی «سیری» هم منهدم شد
مرحله دوم: نبرد دریایی
- ناوچه موشکی ایرانی «جوشن» (قایق موشک‌انداز کلاس کمان) به سوی ناوگروه آمریکایی شلیک کرد و در درگیری غرق شد
- ناوچه (فریگت) «سهند» با موشک‌ها و بمب‌های هواپیماها و ناوهای آمریکایی هدف قرار گرفت و غرق شد
- ناوچه «سبلان»، که در حمله به نفتکش‌ها نقش داشت، به‌شدت آسیب دید؛ یک بمب هدایت‌شونده لیزری آمریکایی آن را از کار انداخت
- هواپیماهای A-6E Intruder از ناو هواپیمابر USS Enterprise چند ناو و قایق ایرانی دیگر را هدف گرفتند
ایران در همان روز یک هواپیمای F-4 به منطقه فرستاد که ناوهای آمریکایی آن را دور کردند.
تلفات و خسارات
- ایران: دو سکوی نفتی منهدم، ناوچه‌های جوشن و سهند غرق، ناوچه سبلان از کار افتاده، چند قایق تندرو منهدم، و تلفات انسانی نامشخص (برآوردها بین ۵۵ تا ۸۷ نفر)
- آمریکا: دو خلبان ناوگان در حادثه‌ای جداگانه، با سقوط هلیکوپترشان، کشته شدند
ارتباط با سقوط هواپیمای مسافربری
کمتر از سه ماه پس از پرِیینگ منتیس، در ۳ ژوئیه ۱۹۸۸، ناو موشکی USS Vincennes که در همان آب‌ها مستقر بود هواپیمای مسافربری ایران ایر پرواز ۶۵۵ را سرنگون کرد و ۲۹۰ نفر کشته شدند. آمریکا ادعا کرد هواپیما را با جنگنده اشتباه گرفته است. ایران هرگز این توضیح را نپذیرفت.
اثر استراتژیک
پرِیینگ منتیس به ایران نشان داد که ادامه رویارویی با آمریکا در خلیج فارس هزینه سنگینی دارد. برخی مورخان استدلال می‌کنند که این شکست نظامی، در کنار فشار اقتصادی جنگ هشت‌ساله، ایران را به سوی پذیرش آتش‌بس با عراق در ژوئیه ۱۹۸۸ برد.
منابع
دوره تاریخی: دهه ۱۹۸۰
جنگ، تحریم، ایران‌کنترا