بمباران تأسیسات آب آشامیدنی

در جنگ ۲۰۲۶، آب آشامیدنی هم هدف حمله قرار گرفت. دو رویداد مستند در این زمینه وجود دارد: حمله به آب‌شیرین‌کن قشم در مارس و تخریب مخازن آب سیریک در ژوئن.

مارس ۲۰۲۶: آب‌شیرین‌کن قشم

در ۷ مارس ۲۰۲۶، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، اعلام کرد آمریکا یک واحد آب‌شیرین‌کن در جزیره قشم را هدف قرار داده و آب‌رسانی ۳۰ روستا مختل شده است. عراقچی نوشت: «حمله به زیرساخت‌های ایران اقدامی خطرناک با پیامدهای سنگین است.»

ژوئن ۲۰۲۶: مخازن آب سیریک

شب ۹ به ۱۰ ژوئن ۲۰۲۶، پس از سقوط یک بالگرد آپاچی آمریکایی نزدیک تنگه هرمز، آمریکا موجی از حملات را به سیریک، جاسک، میناب، جزیره قشم و بندرعباس آغاز کرد. واشنگتن این حملات را «حملات دفاع از خود» و «پاسخی متناسب» خواند.

در بخش بمانی از شهرستان سیریک استان هرمزگان، دو مخزن بتنی آب تخریب شد:

• ظرفیت مجموع: ۲٬۵۰۰ متر مکعب
• جمعیت متأثر: بیش از ۲۰ هزار نفر در شهر کوهستک و ۱۰ روستای اطراف
• برآورد اولیه خسارت: میان ۷۸۰ تا ۸۳۰ هزار دلار
• دمای هوا در آن روزها: بالای ۴۵ درجه سلسیوس (موج گرمای منطقه‌ای ۴۵ تا ۵۰ درجه)

یک دکل مخابراتی در شهر سیریک هم به‌شدت آسیب دید. رسانه‌های ایران تصاویری از بقایای مهمات منتشر کردند که با بمب هوایی GBU-39 ساخت آمریکا مطابقت داشت. دقت هدف‌گیری این بمب بالاست، و به همین دلیل این پرسش پیش می‌آید که آیا اصابت به مخازن آب واقعاً تصادفی بوده است.

ارتش آمریکا اعلام کرد هدفش تأسیسات مخابراتی و رادار بوده است. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، گفت آمریکا «عامدانه زیرساخت حیاتی آب غیرنظامی را در سیریک هرمزگان هدف گرفت».

چرا آب فرق می‌کند

وقتی این حملات رخ داد، ایران پنجمین سال پیاپی خشکسالی را می‌گذراند. بر پایه داده‌های مؤسسه منابع جهانی (WRI)، تنش آبی پایه در ایران در رده «بسیار شدید» است، یعنی هر سال بیش از ۸۰ درصد منابع آب تجدیدپذیر مصرف می‌شود. تا نوامبر ۲۰۲۵ حجم سد امیرکبیر تهران به ۸ درصد ظرفیتش رسیده بود و ۱۹ سد بزرگ کشور خشک شده بودند.

در چنین کشوری، تخریب یک مخزن آب در جنوب را نمی‌شود با تخریب همان مخزن در اقلیمی پرآب یکی دانست.

چارچوب حقوقی

ماده ۵۴ پروتکل الحاقی اول کنوانسیون‌های ژنو حمله به «اعیان ضروری برای بقای جمعیت غیرنظامی» را ممنوع می‌کند و تأسیسات آب آشامیدنی صراحتاً از مصادیق آن است. «قواعد برلین درباره منابع آب» (انجمن حقوق بین‌الملل، ۲۰۰۴) هم تخریب تأسیسات آبی را، اگر رنج نامتناسبی بر غیرنظامیان تحمیل کند، منع می‌کند.

عیسی بزرگ‌زاده، سخنگوی صنعت آب ایران، حمله به مخازن سیریک را جنایت جنگی خواند.

تهدید پیش از عمل

این پرونده از نظر حقوقی سنگین‌تر است، چون پیش از حمله تهدید علنی در کار بود. ترامپ در مارس و آوریل ۲۰۲۶ آشکارا تهدید کرد که زیرساخت‌های غیرنظامی ایران، از جمله آب‌شیرین‌کن‌ها، را هدف قرار خواهد داد و گفت ایران را «به عصر حجر بازمی‌گردانیم، جایی که به آن تعلق دارند». شبکه NPR در گزارشی با عنوان «آیا آمریکا تهدید به ارتکاب جنایت جنگی می‌کند؟» همین اظهارات را از نظر حقوقی بررسی کرد.

در حقوق بین‌الملل، وقتی قصد حمله از پیش اعلام شده باشد، دشوارتر می‌توان آسیب را «تصادفی» دانست.

در امتداد یک الگو

بمباران تأسیسات آب ادامه همان مسیری است که با تحریم‌های داماتو در ۱۹۹۶ و فشار حداکثری ۲۰۱۸ آغاز شد و توان کشور را برای تأمین نیازهای پایه‌ای مردمش هدف گرفت. ابزار عوض شده است، پیش‌تر تحریم و حالا بمب، ولی آنچه در نهایت بر زندگی روزمره مردم می‌گذرد همان است.

حملات دیگر به زیرساخت غیرنظامی در همین جنگ: پل B1 کرج، مجتمع‌های پتروشیمی و فولاد، دانشگاه‌ها و مدرسه میناب.