بمباران فردو، نطنز و اصفهان: عملیات «چکش نیمه‌شب»

بامداد ۲۲ ژوئن ۲۰۲۵، میان ساعت ۲:۱۰ تا ۲:۳۵ به وقت ایران، آمریکا سه تأسیسات هسته‌ای ایران را بمباران کرد. نام این عملیات «چکش نیمه‌شب» (Operation Midnight Hammer) بود.

آمریکا پیش از این هم به اهداف ایرانی بیرون از ایران حمله کرده بود، از ترور سردار سلیمانی در ۲۰۲۰ تا حملات فوریه ۲۰۲۴ به مواضع نیروی قدس سپاه در عراق و سوریه. اما این نخستین حمله مستقیم آمریکا به خاک ایران بود. آخرین درگیری مستقیم نظامی دو کشور به عملیات پرِیینگ منتیس در ۱۹۸۸ برمی‌گشت که سکوهای نفتی و ناوهای ایران را در خلیج فارس هدف گرفته بود.

عملیات

سه هدف بمباران شد:

• تأسیسات غنی‌سازی اورانیوم فردو، زیر کوه‌های قم
• تأسیسات هسته‌ای نطنز
• مرکز فناوری هسته‌ای اصفهان

ابزارهای حمله:

• بمب‌افکن‌های رادارگریز B-2 Spirit با ۱۴ بمب سنگرشکن GBU-57A/B MOP، هر یک حدود ۱۳٬۶۰۰ کیلوگرم
• موشک‌های تاماهاوک که از زیردریایی شلیک شدند
• به گفته ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا، جنگنده‌های F-35 و F-22 هم برای فریب پدافند هوایی وارد آسمان ایران شدند و «هیچ شلیکی شناسایی نشد»

در خود عملیات تلفاتی گزارش نشد.

فردو را دقیقاً برای تاب آوردن چنین حمله‌ای در دل کوه کنده بودند. GBU-57 تنها مهمات جهان است که برای نفوذ به این عمق طراحی شده و فقط B-2 می‌تواند آن را حمل کند.

جنگ دوازده‌روزه

این حمله تنها اقدام تهاجمی آمریکا در «جنگ دوازده‌روزه» بود، جنگی که با حمله غافلگیرانه اسرائیل در ۱۳ ژوئن ۲۰۲۵ آغاز شده بود. آمریکا روز دهم وارد جنگ شد.

ایران در پاسخ پایگاه هوایی العدید در قطر را هدف گرفت. آتش‌بس در ۲۴ ژوئن ۲۰۲۵ برقرار شد و ایران در ۲ ژوئیه همکاری با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را متوقف کرد.

زمینه: مذاکراتی که شکست خورد

در آوریل ۲۰۲۵، پس از نامه ترامپ به رهبر ایران، مذاکرات هسته‌ای با میانجیگری عمان آغاز شده بود. نخستین دور ۱۲ آوریل در مسقط برگزار شد و ترامپ مهلتی ۶۰ روزه تعیین کرده بود.

مهلت بی‌توافق گذشت و اسرائیل در ۱۳ ژوئن حمله را آغاز کرد.

اختلاف بر سر میزان خسارت

ارزیابی‌ها از نتیجه حمله فاصله زیادی با هم داشتند:

تا اوت ۲۰۲۵ ارزیابی نهایی خسارت هنوز کامل نشده بود.

آنچه در ادامه آمد

در فوریه ۲۰۲۶ ترامپ حرفش را عوض کرد و گفت ایران در حال بازسازی تأسیسات است. همان ماه آمریکا و اسرائیل با استناد به همین ادعا جنگ ۲۰۲۶ را آغاز کردند، این بار با هدف اعلام‌شده تغییر حکومت و نه تأسیسات هسته‌ای.

اهمیت تاریخی

آمریکا در ژوئن ۲۰۲۵ از خطی گذشت که ۳۷ سال رعایت شده بود. در دهه ۱۹۸۰ آمریکا در عملیات پرِیینگ منتیس بخشی از ناوگان ایران را نابود کرد و در همان سال پرواز ۶۵۵ را سرنگون کرد، اما هیچ‌گاه خاک ایران را بمباران نکرد. حتی پس از ترور سلیمانی در بغداد هم از حمله به داخل ایران خودداری کرد.

عملیاتی که در ۲۰۲۵ یک‌شبه و «آخرین راه‌حل» معرفی شد، هشت ماه بعد به مقدمه جنگی شش‌ماهه و ادامه‌دار تبدیل شد.