برای نخستین بار در تاریخ، نیروهای آمریکایی مستقیماً به خاک ایران حمله کردند. بمب‌افکن‌های B-2 تأسیسات هسته‌ای فردو را هدف قرار دادند. ترامپ این حمله را «عملیات خشم حماسی» نامید.

رویداد

در ژوئن ۲۰۲۵، آمریکا با استفاده از بمب‌افکن‌های استراتژیک B-2 Spirit تأسیسات هسته‌ای زیرزمینی فردو — که در عمق کوه‌های قم ساخته شده بود — را بمباران کرد. این اولین حمله مستقیم نظامی آمریکا به خاک ایران در تاریخ بود.

فردو تأسیسه‌ای بود که ایران در دل کوه حفر کرده بود تا در برابر حملات هوایی محفوظ باشد. آمریکا از بمب‌های نفوذکننده GBU-57 (Massive Ordnance Penetrator — MOP) استفاده کرد که برای تخریب تأسیسات زیرزمینی عمیق طراحی شده‌اند. هر بمب وزنی معادل ۱۳۶۰۰ کیلوگرم دارد.

زمینه: مسیری که به جنگ منجر شد

این حمله در پی یک سلسله رویداد صورت گرفت:

• ۲۰۱۸: ترامپ از برجام خارج شد و فشار حداکثری را آغاز کرد
• ۲۰۱۹–۲۰۲۰: تنش‌ها در خلیج‌فارس اوج گرفت — حمله به تانکرها، سرنگونی پهپاد آمریکایی، عملیات حمله آمریکا به ایران (که در آخرین لحظه لغو شد)
• ژانویه ۲۰۲۰: ترور سردار سلیمانی در بغداد؛ ایران با موشک پایگاه عین الاسد را هدف قرار داد
• ۲۰۲۱–۲۰۲۴: مذاکرات احیای برجام بارها شکست خورد؛ ایران سطح غنی‌سازی را تا ۶۰٪ و سپس ۸۴٪ بالا برد
• اوایل ۲۰۲۵: گزارش‌های آژانس بین‌الملل انرژی اتمی نشان داد ایران به آستانه ۹۰٪ — سطح درجه سلاح — نزدیک شده است

دولت ترامپ (دوره دوم) اعلام کرد دیپلماسی شکست خورده و باید «مشکل» حل شود.

ابعاد بین‌المللی: نقش اسرائیل

گزارش‌ها نشان می‌داد اسرائیل همزمان با آمریکا از غرب حمله کرد و برخی تأسیسات — از جمله نطنز و اصفهان — را هدف قرار داد. هماهنگی آمریکا–اسرائیل در این عملیات، که اسرائیل سال‌ها برای آن لابی کرده بود، محقق شد.

اسرائیل پیش از این چندین بار به تأسیسات ایران حمله کرده بود — از جمله حمله هوایی گسترده‌تر در آوریل ۲۰۲۴ — اما این اولین بار بود که آمریکا مستقیماً وارد عملیات نظامی داخل خاک ایران می‌شد.

واکنش ایران

ایران با شلیک موشک‌های بالستیک به پایگاه‌های آمریکایی در منطقه پاسخ داد. تنگه هرمز — مسیر عبور حدود ۲۰٪ نفت جهان — برای مدتی مختل شد. قیمت نفت جهانی جهش شدیدی داشت.

اهمیت تاریخی

این رویداد از جهات متعدد نقطه عطفی تاریخی است:

• اولین حمله نظامی مستقیم آمریکا به ایران در بیش از یک قرن روابط دو کشور
• اوج بیش از یک قرن دخالت آمریکا در امور ایران — از امتیاز نفتی دارسی در ۱۹۰۱ تا بمباران تأسیسات هسته‌ای در ۲۰۲۵
• اثبات اینکه «فشار حداکثری» بدون دیپلماسی به جنگ منجر می‌شود — درست برعکس ادعاهای اولیه طراحان این سیاست

مقایسه با سابقه تاریخی

در دهه ۱۹۸۰، آمریکا در عملیات پرینتینگ منتیس بخشی از ناوگان ایران را نابود کرد و در همان سال پرواز ۶۵۵ را ساقط کرد — اما هرگز به خاک ایران حمله مستقیم نکرد. حتی پس از ترور سلیمانی در بغداد که خود یک تشدید جدی بود، آمریکا از حمله به داخل ایران خودداری کرد.

ژوئن ۲۰۲۵ آن خط قرمز ضمنی را شکست. آنچه به‌عنوان «آخرین راه‌حل» معرفی شد، در واقع آغاز فصلی جدید از درگیری بود — فصلی که در ۲۰۲۶ به کشتار فرماندهان و دانشمندان، حملات به دانشگاه‌ها، و تخریب زیرساخت‌های غیرنظامی کشید.