محاصره دریایی آمریکا و بحران تنگه هرمز
پس از شکست مذاکرات اسلام‌آباد، ترامپ محاصره دریایی بنادر ایران را فرمان داد؛ صادرات نفت از جزیره خارک متوقف شد و تردد تجاری تنگه هرمز بیش از ۹۰ درصد کاهش یافت.
جنگ ۲۰۲۶ فقط در آسمان ایران جریان نداشت. مهم‌ترین جبهه اقتصادی آن آبراهی بود که در باریک‌ترین نقطه حدود ۳۳ کیلومتر عرض دارد: تنگه هرمز.
گاهشمار محاصره
| تاریخ | رویداد |
|---|---|
| ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ | ایران در پاسخ به آغاز جنگ تنگه هرمز را می‌بندد و تردد تجاری عملاً متوقف می‌شود |
| ۱۳ مارس | نیروی هوایی آمریکا بیش از ۹۰ هدف نظامی را در جزیره خارک بمباران می‌کند و عمداً به تأسیسات نفتی نمی‌زند |
| ۲۱ مارس | ترامپ تهدید می‌کند اگر تنگه بسته بماند، زیرساخت انرژی غیرنظامی ایران را هدف می‌گیرد |
| ۳۰ مارس | تهدید به تخریب خارک و آب‌شیرین‌کن‌ها؛ گزینه پیاده کردن نیروی زمینی برای تصرف جزیره بررسی می‌شود |
| ۸ آوریل | آتش‌بس دوهفته‌ای با میانجیگری پاکستان |
| ۱۱–۱۳ آوریل | مذاکرات اسلام‌آباد بی‌توافق تمام می‌شود |
| ۱۳ آوریل | ترامپ دستور محاصره دریایی بنادر ایران را می‌دهد و سنتکام اجرای آن را آغاز می‌کند |
| ۱۹ آوریل | آمریکا کشتی باری توسکا را توقیف می‌کند |
| ۱۷ ژوئن | تفاهم‌نامه اسلام‌آباد امضا و محاصره دوجانبه برداشته می‌شود |
| ۸ ژوئیه | ایران دوباره به کشتی‌های تجاری حمله می‌کند و توافق فرو می‌پاشد |
| اواسط ژوئیه | آمریکا محاصره دریایی را از سر می‌گیرد |
| ۳۱ ژوئیه | بارگیری نفت در خارک کاملاً متوقف می‌شود |
چرا خارک
پیش از جنگ، ۹۰ درصد صادرات نفت خام ایران در جزیره خارک بارگیری می‌شد. این جزیره در ۲۶ کیلومتری ساحل ایران و در شمال خلیج فارس است. آب بیشتر سواحل ایران برای نفتکش‌های بزرگ کم‌عمق است و خارک تنها جایی است که نفتکش‌های غول‌پیکر می‌توانند پهلو بگیرند.
پس اگر خارک از کار بیفتد، اقتصاد نفتی ایران از کار می‌افتد. ریچارد برانز از مؤسسه Energy Aspects درباره اثر محاصره گفت: «محاصره مؤثر است، به این معنا که تردد نفتکش چندانی به داخل یا خارج وجود ندارد.»
گزارش‌ها بارها یادآوری کرده‌اند که تأسیسات نفتی خارک، با وجود تهدیدهای مکرر، تا امروز عمدتاً سالم مانده‌اند. صادرات ایران را محاصره متوقف کرده است، نه بمباران. ترامپ در ماه اوت تصویری ساخته‌شده با هوش مصنوعی منتشر کرد و مدعی شد تخریب خارک را نشان می‌دهد. یک مقام ایرانی آن را «مضحک» خواند و یک مقام آمریکایی هم تأیید کرد که ارتش خارک را هدف قرار نداده است.
هزینه جهانی
حدود یک‌چهارم تجارت دریایی نفت خام و فرآورده‌های نفتی جهان از تنگه هرمز می‌گذرد. پیامدهای بسته شدن آن:
- صادرات نفت و میعانات ایران تا ماه مه از حدود ۲ میلیون بشکه در روز به کمتر از ۳۰۰ هزار بشکه در روز رسید (داده‌های Kpler)
- به برآورد آژانس بین‌المللی انرژی، صادرات حدود ۲۰ میلیون بشکه در روز نفت خام و فرآورده مختل شد
- نفت برنت از ۱۰۰ دلار گذشت و در اواخر مارس بیشترین رشد ماهانه تاریخ خود را ثبت کرد
- به گزارش‌ها، آژانس بین‌المللی انرژی بزرگ‌ترین آزادسازی ذخایر راهبردی در تاریخ خود را تصویب کرد
- این بزرگ‌ترین اختلال ثبت‌شده در عرضه نفت جهان بود و به بازار گاز، کود شیمیایی، هوانوردی و گردشگری هم سرایت کرد
اقتصاد به‌مثابه سلاح: یک الگوی قدیمی
محاصره دریایی ۲۰۲۶ تازه‌ترین حلقه از زنجیره‌ای طولانی است:
- تحریم‌های جامع ۱۹۹۵: ممنوعیت تجارت آمریکا با ایران
- قانون داماتو ۱۹۹۶: تحریم شرکت‌های غیرآمریکایی
- حذف بانک‌های ایران از سوئیفت ۲۰۱۲
- فشار حداکثری ۲۰۱۸، با هدف اعلام‌شده رساندن صادرات نفت ایران به صفر
- بازگرداندن تحریم سوئیفت ۲۰۱۸
تفاوت ۲۰۲۶ در ابزار است. تحریم معامله با ایران را برای دیگران پرهزینه می‌کرد، اما محاصره دریایی آن را از نظر فیزیکی ناممکن می‌کند. در آوریل ۲۰۲۶ سیاستی که سه دهه با ابزار اقتصادی پیش رفته بود، با ناوگان جنگی اجرا شد.
وضعیت کنونی
تا شهریور ۱۴۰۵ محاصره برقرار است و صادرات نفت ایران عملاً متوقف مانده. ترامپ در تروث‌سوشال نوشت وضع موجود، یعنی «کنترل تقریباً کامل تنگه هرمز و فروپاشی اقتصاد ایران»، را بر هر توافقی ترجیح می‌دهد.
منابع
دوره تاریخی: دوران جنگ مستقیم
بمباران، محاصره، جنگ جاری