بمباران مدرسه شجره طیبه در میناب

صبح ۲۸ فوریه ۲۰۲۶، در ساعات نخست عملیات «خشم حماسی»، مدرسه شجره طیبه در شهر میناب استان هرمزگان هدف حمله قرار گرفت. به گفته محمد آشوری، استاندار هرمزگان، و بر پایه تصاویر ماهواره‌ای، حمله میان ساعت ۱۰:۲۳ و ۱۰:۴۵ به وقت ایران رخ داد. دانش‌آموزان سر کلاس بودند.

بسیاری از گزارش‌های اولیه این مدرسه را «دبستان دخترانه» خواندند، ولی مدرسه مختلط بود و دختران و پسران در طبقات جداگانه درس می‌خواندند. شاهدان می‌گویند بخش دختران کاملاً تخریب شد و بخش پسران تا حدی سرپا ماند، و آن روایت نخست از همین‌جا شکل گرفت.

عفو بین‌الملل به نقل از مقامات ایرانی شمار کشته‌ها را ۱۵۶ نفر، شامل ۱۲۰ کودک، اعلام کرد. بر پایه تفکیکی که بعدها در گزارش‌های رسانه‌ای منتشر شد و دانشنامه ویکی‌پدیا گرد آورده است، این ۱۵۶ نفر چنین بودند:

• ۱۲۰ دانش‌آموز: ۷۳ پسر و ۴۷ دختر
• ۲۶ معلم، همگی زن
• ۷ نفر از اولیای دانش‌آموزان (۴ مرد و ۳ زن)
• راننده سرویس مدرسه
• یک تکنسین داروخانه از درمانگاه مجاور
• یک جنین

خبرگزاری میزان، وابسته به قوه قضاییه، در ۳ مارس آمار اولیه دیگری داده بود که عفو بین‌الملل هم آن را نقل کرده است: ۶۶ پسر، ۵۴ دختر، ۲۶ معلم و ۴ نفر از والدین.

شهردار میناب و وزارت آموزش و پرورش اعلام کردند که محل سه بار هدف قرار گرفته است؛ این الگو را «ضربه سه‌گانه» می‌نامند.

آنچه مستند شده است

عفو بین‌الملل در تحقیق خود بیش از ۳۰ تصویر ماهواره‌ای، ۲۸ ویدئو، ۳۰ عکس، تحلیل یک پزشک قانونی و سه مصاحبه را بررسی کرد. در تصاویر، ساختمانی دیده می‌شود که بخشی از آن فروریخته، امدادگرانی که میان آوار می‌گردند و دودی که از سمت یک پادگان سپاه در همان حوالی بلند شده است.

این سازمان صراحتاً اعلام کرده که به دلیل قطعی اینترنت و نبود دسترسی به کشور «قادر به راستی‌آزمایی مستقل شمار کشته‌شدگان نیست» و ارقام را از قول مقامات ایرانی نقل می‌کند. عفو بین‌الملل در ۲۸ آوریل رقم اعلامی خود را از ۱۶۸ به ۱۵۶ کاهش داد.

منابع مختلف ارقام متفاوتی داده‌اند:

این اختلاف بیشتر از دشواری شناسایی اجساد و محدود بودن دسترسی خبرنگاران مستقل می‌آید. رسانه‌های ایرانی نام شماری از قربانیان را منتشر کردند، از جمله چند عضو تیم ژیمناستیک شهر، اما فهرست کامل و تأییدشده‌ای از اسامی در دسترس نیست.

چه کسی و با چه سلاحی

الجزیره و عفو بین‌الملل در تحقیقات جداگانه حمله را به آمریکا نسبت دادند. عفو بین‌الملل نتیجه گرفت که در این حمله «احتمالاً» از موشک تاماهاوک ساخت آمریکا استفاده شده، موشکی که در این جنگ فقط نیروهای آمریکایی به کار می‌برند. این سازمان موشکی را که در یک ویدئوی منتشرشده به مجموعه مجاور سپاه اصابت می‌کند به احتمال زیاد تاماهاوک دانست، اما تصریح کرد که همان موشک به مدرسه نخورده است. بقایایی که صداوسیما منتشر کرد هم به گفته عفو بین‌الملل با تاماهاوک سازگار بود، ولی این سازمان «در موقعیتی نیست که به‌طور مستقل تأیید کند آیا مدرسه با مهمات مشابهی هدف قرار گرفته است». کارشناسان مهمات در ARES، بلینگ‌کت و BBC Verify هم موشک را از روی بال‌های مشخصه‌اش در تصاویر، تاماهاوک تشخیص دادند. میان قطعات بازیافته یک آنتن پیوند داده ماهواره‌ای با نشان سازنده، Ball Aerospace، پیدا شد که به قراردادی در ۲۰۱۴ با ریتیون برای موشک‌های بلوک ۴ برمی‌گردد.

ترامپ مسئولیت را رد کرد. پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، در نشست خبری ۴ مارس گفت وزارت دفاع موضوع را بررسی می‌کند.

یک هیئت سازمان ملل به گزارش‌های این حمله استناد کرد. مجله تایم صراحتاً نوشت که نمی‌تواند ارقام را راستی‌آزمایی کند. به گزارش نیویورک‌تایمز در ۱۱ مارس، پنتاگون یک بررسی داخلی آغاز کرد و این بررسی منشأ حمله را مختصات قدیمی آژانس اطلاعات دفاعی (DIA) دانست. تا امروز هیچ تحقیق کیفری بین‌المللی مستقلی در این باره آغاز نشده است.

همان روز، در لامرد

در لامرد استان فارس، یک سالن ورزشی هنگام تمرین دختران بمباران شد و دست‌کم ۱۸ غیرنظامی جان باختند. این حمله هم مثل حمله میناب در ساعات نخست جنگ و در جایی رخ داد که کودکان و نوجوانان جمع بودند.

میناب: شهری در ساحل

میناب شهری کشاورزی و صیادی در استان هرمزگان است، حدود ۱۰۰ کیلومتری بندرعباس، و به خرما و مرکباتش شناخته می‌شود. هرمزگان به خاطر همسایگی با تنگه هرمز اهمیت راهبردی دارد. میناب و شهرستان‌های همجوار در این جنگ بارها هدف قرار گرفتند، از جمله در بمباران مخازن آب سیریک در ژوئن و حمله به مراسم عروسی در کوهستک در شهریور.

چارچوب حقوقی

پروتکل الحاقی اول کنوانسیون ژنو رعایت اصل تمایز میان اهداف نظامی و غیرنظامی و اصل تناسب را الزامی می‌کند، و مدارس جزو اموال غیرنظامی محافظت‌شده‌اند. قطعنامه ۲۱۴۳ شورای امنیت سازمان ملل (۲۰۱۴) نیز به‌طور خاص بر حفاظت از مدارس در مناطق مخاصمه تأکید دارد.

در چنین مواردی معمولاً به «نزدیکی به هدف نظامی» استناد می‌شود، که اینجا همان پادگان سپاه در حوالی مدرسه است. عفو بین‌الملل در گزارش خود این استدلال را کافی ندانست، چون نزدیکی جغرافیایی حمله‌ای را که به مرگ ۱۲۰ کودک انجامید متناسب نمی‌کند.

این سازمان همچنین هشدار داد که برنامه‌های وزارت دفاع آمریکا برای «کاهش آسیب غیرنظامیان» (Civilian Harm Mitigation) تضعیف شده و محدودیت‌هایی که پیش‌تر برای تأیید برخی حملات هوایی بر فرماندهان اعمال می‌شد، برداشته شده است.

پژواک ۱۹۸۸

در سوم ژوئیه ۱۹۸۸، ناو آمریکایی وینسنس پرواز ۶۵۵ ایران‌ایر را بر فراز خلیج فارس ساقط کرد و ۲۹۰ سرنشین، از جمله ۶۶ کودک، کشته شدند. آمریکا هرگز رسماً عذرخواهی نکرد و فرمانده ناو نشان افتخار گرفت.

سی‌وهشت سال بعد، میناب باز همان پرسش را پیش می‌کشد: وقتی کودکان ایرانی کشته می‌شوند، ادعای «هرگز غیرنظامیان را هدف نمی‌گیریم» با آنچه روی زمین رخ داده چطور کنار هم می‌نشیند؟