امتیاز نفت دارسی
امتیاز نفتی که بریتانیا از ایران گرفت و آمریکا از آن پشتیبانی کرد — آغاز یک قرن دخالت نفتی.
آمریکا از اعطای امتیاز نفتی بریتانیا به دارسی حمایت کرد؛ امتیازی که منافع نفتی انگلیس در ایران را برای دههها تضمین کرد و زمینهساز تنشهای بعدی شد.
امتیاز دارسی
در ۱۹۰۱، ویلیام ناکس دارسی — یک سرمایهدار بریتانیایی — از مظفرالدینشاه قاجار امتیاز استخراج نفت در مساحتی برابر سه چهارم ایران را برای ۶۰ سال به دست آورد. در مقابل، ۲۰ هزار پوند نقد، ۲۰ هزار پوند سهام، و ۱۶ درصد از سود خالص — که در عمل بسیار کمتر پرداخت میشد — عاید ایران شد.
نقش آمریکا
در این دوره آمریکا نفوذ کمتری در ایران داشت، اما سیاست کلی واشنگتن حمایت از منافع بریتانیا در منطقه بود. واشنگتن هرگز این نابرابری آشکار را به چالش نکشید.
پیامدها
این امتیاز در ۱۹۰۸ منجر به کشف نفت و تأسیس شرکت نفت انگلیس–ایران (AIOC) شد — شرکتی که بعدها BP نام گرفت. ثروت نفتی ایران برای دههها به جیب بریتانیا رفت و زمینه ملیسازی مصدق در ۱۹۵۱ را فراهم آورد.
منابع
دوره تاریخی: دوره اول
۱۹۰۰–۱۹۴۰