دفع حملات موشکی ایران به اسرائیل

پس از حمله اسرائیل به کنسولگری ایران در دمشق، ایران صدها پهپاد و موشک به سوی اسرائیل شلیک کرد و آمریکا در سرنگون کردن آنها فعالانه شرکت داشت.

پیش‌زمینه: کنسولگری دمشق

در ۱ آوریل ۲۰۲۴ اسرائیل ساختمانی را در مجاورت سفارت ایران در دمشق بمباران کرد که کنسولگری ایران در آن مستقر بود. در این حمله این افراد کشته شدند:

• محمدرضا زاهدی، فرمانده ارشد سپاه قدس در سوریه و لبنان
• محمد هادی حاجی‌رحیمی، معاون او
• پنج افسر دیگر سپاه پاسداران

ایران این ساختمان را، چون مأموریت دیپلماتیک بود، «خاک ایران» به شمار آورد. مقامات تهران گفتند حمله به آن برابر با حمله به خاک ایران است و پاسخ قطعی خواهد داشت. جمهوری اسلامی در بیش از چهار دهه هرگز مستقیماً از خاک خود به اسرائیل حمله نکرده بود و همیشه از راه نیروهای نیابتی مثل حزب‌الله، حماس و حوثی‌ها عمل کرده بود.

عملیات وعده صادق: شب ۱۳–۱۴ آوریل

ایران در شب ۱۳ به ۱۴ آوریل ۲۰۲۴ عملیاتی را آغاز کرد که نامش را «وعده صادق» گذاشت. این بزرگ‌ترین حمله مستقیم در تاریخ ایران بود و این تسلیحات را در بر داشت:

• ۱۷۰ پهپاد انتحاری از نوع شاهد-۱۳۶ و مشابه آن، که ساعت‌ها پیش از رسیدن به هدف در پروازند
• ۳۰ موشک کروز دوربرد که در ارتفاع پایین پرواز می‌کنند
• ۱۲۰ موشک بالستیک که با سرعت بسیار بالا به جو بازمی‌گردند

ایران ساعت‌ها پیش از حمله، از راه کانال‌های دیپلماتیک از جمله ترکیه و قطر، آن را به آمریکا خبر داد. برخی تحلیلگران این را نشانه آن می‌دانند که ایران نمی‌خواست کار به درگیری تمام‌عیار بکشد.

مشارکت آمریکا در رهگیری

نیروهای آمریکایی برای اولین بار مستقیماً در رهگیری حمله‌ای ایرانی به اسرائیل شرکت کردند. ناوهای جنگی آمریکا در دریای سرخ و مدیترانه موشک‌های بالستیک ایران را رهگیری کردند، جنگنده‌های F-15 آمریکایی مستقر در اردن و عراق پهپادهای ایرانی را زدند و سامانه‌های پدافند هوایی آمریکا در پایگاه‌های منطقه به کار افتادند.

بریتانیا با جنگنده‌های تایفون، فرانسه با یک ناو جنگی در دریای سرخ، و اردن با رهگیری پهپادهایی که از آسمانش می‌گذشتند هم در این عملیات شرکت داشتند.

آمار رهگیری

ارتش اسرائیل و آمریکا اعلام کردند:

• ۹۹٪ پهپادها و موشک‌ها پیش از رسیدن به خاک اسرائیل سرنگون شدند
• تنها یک دختر بدوی اسرائیلی (از اعراب بدوی ساکن نقب) بر اثر ترکش موشک به‌شدت زخمی شد
• پایگاه هوایی نواتیم در جنوب اسرائیل آسیب جزئی دید

ایران این آمار را نپذیرفت و گفت برخی هدف‌ها زده شده‌اند. به نظر کارشناسان نظامی، ایران چند هدف نمادین را واقعاً نشانه گرفته اما عمداً از زدن زیرساخت‌های حیاتی پرهیز کرده است.

اهمیت استراتژیک

این رویداد از سه جهت سابقه نداشت.

اول، جمهوری اسلامی برای نخستین بار مستقیماً از خاک ایران به اسرائیل حمله کرد و از خطی گذشت که ۴۵ سال از آن پرهیز کرده بود.

دوم، آمریکا رسماً در دفاع از اسرائیل در برابر ایران وارد درگیری نظامی مستقیم شد. تا پیش از آن، این حمایت به تسلیحات و اطلاعات محدود بود.

سوم، یک کشور عربی، اردن، برای اولین بار در دفاع از اسرائیل در برابر ایران شرکت کرد؛ همکاری‌ای که «توافق‌های ابراهیم» (۲۰۲۰) راهش را باز کرده بود.

پاسخ اسرائیل و کنترل بحران

اسرائیل چند روز بعد حمله‌ای بسیار محدود به اصفهان، نزدیک تأسیسات هسته‌ای، انجام داد. این حمله طوری طراحی شده بود که «توانایی» اسرائیل را نشان دهد بی‌آنکه جنگ تمام‌عیار راه بیندازد. آمریکا از محدود ماندن آن راضی بود، چون بایدن به اسرائیل فشار آورده بود که پاسخ «متناسب» باشد.

ارتباط با تنش‌های بلندمدت

این رویداد در بستری رخ داد که سال‌ها شکل گرفته بود: تحریم‌های فشار حداکثری، ترور سلیمانی و حمایت آمریکا از اسرائیل در جنگ غزه. ایران که دهه‌ها از درگیری مستقیم دوری کرده بود، این بار خودش وارد میدان شد، هرچند با نشانه‌هایی که می‌گفت هنوز نمی‌خواهد کار به جنگ منطقه‌ای بکشد.