پس از حمله اسرائیل به کنسولگری ایران در دمشق، ایران صدها پهپاد و موشک شلیق کرد. آمریکا در سرنگونی آنها شرکت فعال داشت.

پیش‌زمینه: کنسولگری دمشق

در ۱ آوریل ۲۰۲۴ — روز عید پاک — اسرائیل یک ساختمان مجاور سفارت ایران در دمشق را هدف حملات هوایی قرار داد. این ساختمان به‌عنوان کنسولگری ایران عمل می‌کرد. در این حمله کشته شدند:

• محمدرضا زاهدی: فرمانده ارشد سپاه قدس در سوریه و لبنان
• محمد هادی حاجی‌رحیمی: معاون او
• پنج افسر دیگر سپاه پاسداران

ایران این ساختمان را «خاک ایران» — به‌عنوان مأموریت دیپلماتیک — تلقی کرد. مقامات تهران اعلام کردند این برابر با حمله به خاک ایران است و پاسخ قطعی خواهد داشت. جمهوری اسلامی در بیش از چهار دهه گذشته هرگز مستقیماً از خاک ایران به اسرائیل حمله نکرده بود — همیشه از طریق نیروهای نیابتی (حزب‌الله، حماس، حوثی‌ها) عمل می‌کرد.

عملیات وعده صادق: شب ۱۳–۱۴ آوریل

در شب ۱۳ به ۱۴ آوریل ۲۰۲۴، ایران عملیاتی را آغاز کرد که «وعده صادق» نام گذاشت. این بزرگ‌ترین حمله مستقیم ایران در تاریخ بود:

• ۱۷۰ پهپاد انتحاری: نوع شاهد-۱۳۶ و مشابه، که ساعت‌ها پیش از رسیدن به هدف پرواز می‌کنند
• ۳۰ موشک کروز: با برد بلند، پرواز در ارتفاع پایین
• ۱۲۰ موشک بالستیک: که با سرعت بسیار بالا وارد اتمسفر می‌شوند

ایران این حمله را ساعت‌ها پیش از اجرا — از طریق کانال‌های دیپلماتیک از جمله ترکیه و قطر — به آمریکا اعلام کرد. برخی تحلیلگران این را نشانه‌ای می‌دانند که ایران نمی‌خواست درگیری تمام‌عیار ایجاد کند.

مشارکت آمریکا در رهگیری

برای اولین بار در تاریخ، نیروهای آمریکایی مستقیماً در رهگیری حمله‌ای ایرانی علیه اسرائیل شرکت کردند:

• ناوهای جنگی آمریکا در دریای سرخ و دریای مدیترانه موشک‌های بالستیک ایران را رهگیری کردند
• جنگنده‌های F-15 آمریکا مستقر در اردن و عراق، پهپادهای ایرانی را سرنگون کردند
• سامانه‌های پدافند هوایی آمریکا در پایگاه‌های منطقه‌ای فعال شدند

علاوه بر آمریکا، بریتانیا (جنگنده‌های تایفون)، فرانسه (ناو جنگی در دریای سرخ)، و اردن (که پهپادهای عبوری از خاکش را رهگیری کرد) نیز در این عملیات شرکت داشتند.

آمار رهگیری

بر اساس اعلام ارتش اسرائیل و آمریکا:

• ۹۹٪ از پهپادها و موشک‌ها قبل از رسیدن به خاک اسرائیل سرنگون شدند
• تنها یک دختر بدوی اسرائیلی (اعراب بدوی ساکن نقب) بر اثر ترکش موشکی جراحات جدی برداشت
• پایگاه هوایی نواتیم در جنوب اسرائیل آسیب جزئی دید

ایران این آمار را تأیید نکرد و ادعا کرد برخی هدف‌ها زده شده‌اند. کارشناسان نظامی معتقدند ایران برخی اهداف نمادین را واقعاً هدف گرفته اما به‌عمد از زدن زیرساخت‌های حیاتی پرهیز کرده است.

اهمیت استراتژیک

این رویداد چند نقطه عطف تاریخی داشت:

اول: برای نخستین بار جمهوری اسلامی از خاک ایران مستقیماً به اسرائیل حمله کرد — خطی که ۴۵ سال از عبور از آن پرهیز شده بود.

دوم: آمریکا رسماً وارد دفاع مستقیم از اسرائیل در برابر ایران شد — نه فقط از طریق تسلیح و اطلاعات، بلکه با درگیری نظامی مستقیم.

سوم: برای اولین بار برخی کشورهای عربی (اردن) در دفاع از اسرائیل در برابر ایران مشارکت کردند — شکلی از همکاری که ابتکار عمل دیپلماتیک «توافق‌های ابراهیم» (۲۰۲۰) آن را ممکن کرده بود.

پاسخ اسرائیل و کنترل بحران

اسرائیل چند روز بعد یک حمله بسیار محدود به اصفهان — نزدیک تأسیسات هسته‌ای — انجام داد. این حمله به گونه‌ای طراحی شده بود که نشان‌دهنده «توانایی» باشد اما جرقه جنگ تمام‌عیار نزند. آمریکا از این حمله محدود راضی بود — بایدن به اسرائیل فشار آورده بود پاسخ «متناسب» باشد.

ارتباط با تنش‌های بلندمدت

این رویداد در زمینه‌ای اتفاق افتاد که سال‌هاست شکل می‌گیرد: تحریم‌های فشار حداکثری، ترور سلیمانی، و حمایت آمریکا از اسرائیل در جنگ غزه. ایران که دهه‌ها سعی کرده از درگیری مستقیم اجتناب کند، بار اول پا به میدان گذاشت — اما با این نشانه‌ها که هنوز می‌خواهد از تبدیل‌شدن به جنگ منطقه‌ای جلوگیری کند.