تخریب پل B1 کرج و بمباران زیرساخت شهری

آمریکا در ۲ آوریل ۲۰۲۶ (۱۳ فروردین ۱۴۰۵) برای نخستین بار در این جنگ یک زیرساخت بزرگ حمل‌ونقل را آشکارا و با اعلام رسمی بمباران کرد: پل B1 کرج. پیش از آن مدرسه میناب و آب‌شیرین‌کن قشم هم هدف قرار گرفته بودند، اما آمریکا مسئولیت آن حملات را نپذیرفته بود.

تهدید، یک شب پیش‌تر

ترامپ شب پیش از حمله گفت آمریکا در آنچه دو تا سه هفته پایانی عملیات خواند، ایران را «بسیار سخت» خواهد زد: «آن‌ها را به عصر حجر بازمی‌گردانیم، جایی که به آن تعلق دارند.»

شبکه NPR یک روز پیش از حمله گزارشی با عنوان «آیا آمریکا تهدید به ارتکاب جنایت جنگی می‌کند؟» منتشر کرده بود و در آن همین اظهارات را از نظر حقوق بین‌الملل سنجیده بود.

حمله

• زمان: حوالی ظهر ۲ آوریل ۲۰۲۶
• محل: بزرگراه B1 در منطقه عظیمیه کرج، استان البرز، حدود ۳۵ کیلومتری غرب تهران
• سازه: بلندترین پل خاورمیانه با ارتفاع ۱۳۶ متر و نزدیک به یک کیلومتر طول
• مهمات: بر پایه تحلیل‌های منابع باز، به احتمال زیاد دو بمب هدایت‌شونده GBU-31 JDAM کلاس ۲۰۰۰ پوندی
• تلفات: ۸ کشته و دست‌کم ۹۵ زخمی

به گزارش خبرگزاری فارس، پس از رسیدن امدادگران به محل حمله دومی انجام شد. معاون استاندار البرز گفت قربانیان غیرنظامیانی بودند که زیر پل سیزده‌به‌در را برگزار می‌کردند.

اختلاف بر سر وضعیت پل

به نقل نیویورک‌تایمز، ارتش آمریکا پل را «مسیر تدارکاتی نظامی برنامه‌ریزی‌شده برای موشک‌ها و پهپادهای ایران» توصیف کرد. رسانه‌های ایران گفتند پل هنوز افتتاح نشده بود و بنا بر گزارش‌ها قرار بود تا ماه مه تکمیل شود.

اگر سازه هنوز به روی ترافیک باز نشده بود، روشن نیست چطور می‌توانست «مسیر تدارکاتی» فعال باشد، و این از نظر حقوقی پرسش اصلی است.

واکنش ترامپ

ترامپ در تروث‌سوشال تخریب پل را جشن گرفت و نوشت بزرگ‌ترین پل ایران «فرو ریخت، تا دیگر هرگز استفاده نشود». او ویدئوی فروریختن پل را منتشر کرد و هدف بعدی را هم اعلام کرد: «حالا پل‌ها، بعد نیروگاه‌های برق!»

یک مقام دفاعی آمریکا به آکسیوس گفت احتمالاً پل‌های بیشتری بمباران خواهند شد. آکسیوس در تیتر خود این حمله را «نخستین بمباران زیرساخت غیرنظامی ایران توسط آمریکا» نامید.

واکنش‌ها

مسعود پزشکیان پرسید آیا تهدید به بازگرداندن یک ملت به عصر حجر «معنایی جز یک جنایت جنگی بزرگ» دارد. رابرت مالی، مذاکره‌کننده پیشین آمریکا در پرونده هسته‌ای ایران، تهدید «عصر حجر» را «توهم‌آمیز» خواند.

مهندسان ایرانی پل را یکی از دستاوردهای فنی کشور می‌دانستند و سوگ آنها در رسانه‌ها بازتاب گسترده‌ای یافت. عرب‌نیوز گزارشی با عنوان «مهندسان ایرانی سوگوار بلندترین پلشان هستند» منتشر کرد.

زیرساخت به‌مثابه هدف

در دکترین نظامی کلاسیک، از کره و ویتنام تا جنگ نخست خلیج فارس، پل‌ها و راه‌آهن را برای مختل کردن لجستیک دشمن بمباران کرده‌اند. در ایران اما همین زیرساخت برای غیرنظامیان هم حیاتی است. در جغرافیای کوهستانی ایران پل گاه تنها راه رسیدن به مناطق دورافتاده است و با تخریب آن، امدادگران نمی‌توانند به مناطق بمباران‌شده برسند.

ماده ۵۲ پروتکل الحاقی اول کنوانسیون ژنو هدف نظامی را به اعیانی محدود می‌کند که «به‌طور مؤثر در عملیات نظامی مشارکت دارند» و تخریبشان «مزیت نظامی مشخصی» ایجاد کند. حمله دوم پس از رسیدن امدادگران، الگویی که «ضربه مضاعف» (double tap) نامیده می‌شود، جداگانه موضوع بررسی حقوقی قرار گرفت.

در امتداد یک الگو

ایران از دهه ۱۹۸۰ پیوسته زیر تحریم‌های آمریکا بوده است، از فهرست تروریسم ۱۹۸۴ تا فشار حداکثری ۲۰۱۸، و این تحریم‌ها ساختن زیرساخت را دشوار کرده بود. در ۲۰۲۶ همان زیرساخت‌هایی که با وجود تحریم ساخته شده بودند، مستقیماً بمباران شدند.

موارد مستند دیگر: مجتمع‌های پتروشیمی و فولاد، تأسیسات آب، دانشگاه‌ها و مدرسه میناب.