در طول مخاصمه نظامی سال ۲۰۲۶، زیرساخت‌های حمل‌ونقل ایران — از جمله پل‌های اصلی و خطوط راه‌آهن — هدف حملات هوایی قرار گرفتند. این اقدامات به شبکه لجستیک و حمل‌ونقل کشور آسیب جدی وارد کرد.

رویداد

تعدادی از پل‌های استراتژیک و بخش‌هایی از شبکه راه‌آهن ایران در حملات هوایی تخریب یا آسیب دیدند. راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران یکی از گسترده‌ترین شبکه‌های ریلی منطقه است — با بیش از ۱۵۰۰۰ کیلومتر خط — و این حملات موجب اختلال قابل توجه در حمل‌ونقل عمومی و تجاری شد.

شبکه راه‌آهن ایران: زیرساختی که نباید فراموش شود

ایران یکی از بزرگ‌ترین شبکه‌های راه‌آهن در خاورمیانه را دارد. این شبکه صدها شهر و استان را به هم متصل می‌کند و حامل بخش قابل توجهی از بار تجاری کشور است. علاوه بر این، راه‌آهن ایران بخشی از کریدور ترانزیتی آسیا–اروپا بود که تجارت منطقه‌ای را تسهیل می‌کرد.

پل‌ها در جغرافیای کوهستانی ایران نقشی حیاتی دارند. بسیاری از مناطق کشور تنها از طریق پل‌هایی که دره‌های عمیق یا رودخانه‌های پرآب را می‌پوشانند قابل دسترسی هستند. تخریب این پل‌ها، دسترسی به مناطق کوهستانی را — به‌ویژه در استان‌های مرکزی و غربی — برای ماه‌ها مسدود می‌کند.

زمینه استراتژیک

هدف قرار دادن زیرساخت‌های حمل‌ونقل در تئوری‌های نظامی کلاسیک به‌عنوان ابزاری برای اختلال در توان لجستیک نظامی و زنجیره تأمین دشمن به‌کار می‌رود. این رویکرد در جنگ‌های گذشته — از جمله در جنگ کره، ویتنام، و خلیج‌فارس اول — به کار رفته است.

با این حال، در ایران این دوگانگی وجود دارد: زیرساخت‌های حمل‌ونقل هم کاربرد نظامی دارند و هم برای جمعیت غیرنظامی حیاتی هستند. تخریب یک پل می‌تواند هم جابجایی نیروهای نظامی را مختل کند، و هم رسیدن امدادگران به مناطق آسیب‌دیده از حمله را ناممکن سازد.

اثر زنجیره‌ای بر اقتصاد

اختلال در شبکه حمل‌ونقل آثار فراتر از تخریب فیزیکی دارد:

• تأمین مواد غذایی: مسیرهای تأمین مواد غذایی برای شهرها و مناطق روستایی دچار اختلال شد
• صادرات: ایران بخشی از صادرات خود — به‌ویژه محصولات کشاورزی و صنعتی — را از طریق راه‌آهن انجام می‌داد
• واردات دارو و تجهیزات پزشکی: در شرایط مخاصمه، رسیدن کالاهای ضروری به بیمارستان‌ها دشوارتر شد
• سوخت: توزیع سوخت در سراسر کشور از طریق ترکیبی از خطوط لوله و حمل‌ونقل جاده‌ای–ریلی انجام می‌شود

مقایسه با سابقه تاریخی

این حملات را باید در سیاق تاریخی خود فهمید. ایران از دهه ۱۹۸۰ با تحریم‌های مستمر آمریکا مواجه بوده — از فهرست تروریسم ۱۹۸۴ تا فشار حداکثری ۲۰۱۸ — که به‌طور سیستماتیک امکان توسعه زیرساختی ایران را محدود کرده بود. حالا همان زیرساخت‌هایی که با وجود تحریم‌ها ساخته شده بودند، هدف مستقیم قرار می‌گرفتند.

پیامدها و بازسازی

اختلال در شبکه حمل‌ونقل ریلی و جاده‌ای بر جابجایی کالاها، امدادرسانی به مناطق آسیب‌دیده، و حمل‌ونقل عمومی مردم تأثیر گذاشت. کارشناسان اقتصادی تخمین زدند بازسازی کامل زیرساخت‌های آسیب‌دیده سال‌ها زمان و میلیاردها دلار سرمایه نیاز دارد — سرمایه‌ای که در شرایط تحریم‌های بین‌المللی تأمینش دشوار است.

بانک جهانی و سایر نهادهای بین‌المللی ارزیابی‌هایی از میزان خسارات وارده انجام دادند، اما دسترسی مستقل به مناطق آسیب‌دیده برای تیم‌های ارزیابی در طول مخاصمه محدود بود.