آمریکا ۶ میلیارد دلار از دارایی‌های ایران را که آزاد کرده بود، پس از حملات ۷ اکتبر دوباره مسدود کرد.

پیشینه: دارایی‌های مسدودشده ایران

داستان این ۶ میلیارد دلار از سال‌ها پیش‌تر آغاز می‌شود. ایران نفت خود را به کره جنوبی صادر کرده بود اما در نتیجه تحریم‌های آمریکا بانک‌های کره جنوبی نمی‌توانستند این پول را به ایران منتقل کنند. این مبلغ در حساب‌های بانکی کره جنوبی مسدود ماند — نه به خاطر بدهی ایران، بلکه صرفاً به خاطر تحریم‌هایی که انتقال پول را غیرممکن می‌کرد.

برآوردها نشان می‌داد ایران در مجموع بین ۱۰ تا ۱۲ میلیارد دلار دارایی مسدود در کره جنوبی داشت. این پول تعلق به دولت ایران بود و حاصل فروش قانونی نفت در دوره‌ای بود که تحریم‌ها هنوز اعمال نشده بودند.

توافق تبادل زندانی — سپتامبر ۲۰۲۳

در سپتامبر ۲۰۲۳، دولت بایدن و ایران از طریق واسطه قطر به توافقی رسیدند:

• آزادی زندانیان آمریکایی: پنج شهروند آمریکایی–ایرانی که در ایران زندانی بودند آزاد شدند. از جمله سیامک نمازی که ۸ سال در اوین محبوس بود.
• آزادی زندانیان ایرانی: پنج ایرانی از بازداشت در آمریکا آزاد شدند.
• انتقال دارایی‌ها: ۶ میلیارد دلار از دارایی‌های مسدودشده ایران از کره جنوبی به قطر منتقل شد و در حساب‌های تحت نظارت آمریکا و قطر نگهداری شد تا ایران بتواند آن را «صرفاً برای خریدهای بشردوستانه» (دارو، غذا، لوازم پزشکی) استفاده کند.

بعد از ۷ اکتبر: مسدودسازی مجدد

در ۷ اکتبر ۲۰۲۳، حماس حمله بی‌سابقه‌ای به خاک اسرائیل کرد که بیش از ۱۲۰۰ نفر — اکثراً غیرنظامی — کشته شدند و حدود ۲۵۰ نفر به گروگان گرفته شدند. اسرائیل و آمریکا ایران را حامی حماس معرفی کردند.

فشار کنگره شدت گرفت و سناتورها از هر دو حزب خواستار مسدودسازی مجدد دارایی‌ها شدند. بایدن اعلام کرد این ۶ میلیارد دلار «دیگر قابل دسترسی نیست» و دوباره مسدود خواهد شد.

اما واقعیت چه بود؟

نکته مهم: ایران در عمل حتی یک ریال از این ۶ میلیارد دلار را خرج نکرده بود. پول در حساب‌های قطری مسدود بود و هیچ تراکنشی از آن صورت نگرفته بود. آمریکا دارایی‌هایی را دوباره مسدود کرد که از ابتدا هرگز به دست ایران نرسیده بود.

ایران این اقدام را «نقض آشکار توافق» خواند. مقامات تهران استدلال کردند:

• این پول متعلق به ملت ایران است، نه دولت
• آمریکا ثابت کرد هیچ توافقی با ایران قابل اعتماد نیست
• همین بی‌اعتمادی دلیل اصلی شکست مذاکرات احیای برجام در وین بود

الگوی تکرارشونده

این رویداد بخشی از الگویی طولانی است: آمریکا دارایی‌های ایران را به ابزار فشار تبدیل کرده. تحریم‌های ۱۹۹۵ و خروج ایران از سوئیفت نمونه‌های مشابه‌اند. ایران هر بار این اقدام‌ها را «دزدی قانونمند» می‌خواند — چرا که پول حاصل فروش قانونی کالا است، نه جریمه یا غرامت.

پرسشی که تحلیلگران مطرح می‌کنند این است: اگر آمریکا توافق‌هایش را با اولین بحران می‌شکند، ایران چرا باید به توافقات بعدی اعتماد کند؟