بازمسدودسازی ۶ میلیارد دلار

آمریکا ۶ میلیارد دلار از دارایی‌های ایران را که آزاد کرده بود، پس از حملات ۷ اکتبر دوباره مسدود کرد.

پیشینه: دارایی‌های مسدودشده ایران

ماجرای این ۶ میلیارد دلار سال‌ها پیش‌تر شروع شده بود. ایران به کره جنوبی نفت فروخته بود، اما تحریم‌های آمریکا بانک‌های کره جنوبی را از انتقال پول به ایران باز می‌داشت. پول در حساب‌های بانکی کره جنوبی ماند. علت مسدود شدنش بدهی ایران نبود؛ تحریم‌ها انتقال آن را ناممکن کرده بودند.

طبق برآوردها، دارایی مسدود ایران در کره جنوبی حدود ۷ میلیارد دلار بود که با افت ارزش وون به حدود ۶ میلیارد دلار رسید. این پول متعلق به ایران بود و از فروش قانونی نفت در دوره‌ای به دست آمده بود که کره جنوبی از آمریکا معافیت خرید نفت ایران داشت.

توافق تبادل زندانی (سپتامبر ۲۰۲۳)

دولت بایدن و ایران در سپتامبر ۲۰۲۳ با میانجی‌گری قطر به توافق رسیدند:

• آزادی زندانیان آمریکایی: پنج شهروند آمریکایی-ایرانی که در ایران زندانی بودند آزاد شدند، از جمله سیامک نمازی که ۸ سال در اوین زندانی بود.
• آزادی زندانیان ایرانی: پنج ایرانی بازداشت‌شده در آمریکا آزاد شدند.
• انتقال دارایی‌ها: ۶ میلیارد دلار از دارایی‌های مسدودشده ایران از کره جنوبی به قطر رفت و در حساب‌هایی زیر نظارت آمریکا و قطر نگه داشته شد تا ایران آن را «صرفاً برای خریدهای بشردوستانه» (دارو، غذا، لوازم پزشکی) خرج کند.

بعد از ۷ اکتبر: مسدودسازی مجدد

حماس در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ حمله‌ای بی‌سابقه به خاک اسرائیل کرد. بیش از ۱۲۰۰ نفر، بیشترشان غیرنظامی، کشته و حدود ۲۵۰ نفر گروگان گرفته شدند. اسرائیل و آمریکا ایران را حامی حماس معرفی کردند.

فشار کنگره بالا گرفت و سناتورهای هر دو حزب خواستار مسدود شدن دوباره دارایی‌ها شدند. والی آدیمو، معاون وزیر خزانه‌داری، به نمایندگان کنگره گفت آمریکا و قطر توافق کرده‌اند که ایران فعلاً به این پول دسترسی نداشته باشد.

اما واقعیت چه بود؟

ایران در عمل حتی یک ریال از این ۶ میلیارد دلار را خرج نکرده بود. پول در حساب‌های قطری بلوکه بود و هیچ تراکنشی از آن انجام نشده بود. به بیان دیگر، آمریکا پولی را دوباره مسدود کرد که هیچ‌وقت به دست ایران نرسیده بود.

ایران این اقدام را «نقض آشکار توافق» خواند. استدلال مقامات تهران این بود:

• این پول متعلق به ملت ایران است
• آمریکا ثابت کرد هیچ توافقی با ایران قابل اعتماد نیست
• همین بی‌اعتمادی دلیل اصلی شکست مذاکرات احیای برجام در وین بود

الگوی تکرارشونده

آمریکا بارها دارایی‌های ایران را به ابزار فشار تبدیل کرده و این رویداد یکی دیگر از آن موارد است. تحریم‌های ۱۹۹۵ و خروج ایران از سوئیفت نمونه‌های مشابه‌اند. ایران هر بار این اقدام‌ها را «دزدی قانونمند» نامیده، چون این پول‌ها حاصل فروش قانونی کالا بوده‌اند و جریمه یا غرامت نبوده‌اند.

تحلیلگران می‌پرسند اگر آمریکا توافق‌هایش را با اولین بحران زیر پا می‌گذارد، ایران چرا باید به توافق‌های بعدی اعتماد کند؟