تحریمهای کلینتون — ممنوعیت تجاری
کلینتون با فرامین اجرایی همه تجارت آمریکا با ایران را ممنوع و داراییهای ایران را مسدود کرد.
کلینتون با فرمان اجرایی ۱۲۹۵۷ و ۱۲۹۵۹ همه تجارت آمریکا با ایران را ممنوع، داراییهای ایران را مسدود و شرکتهای آمریکایی را از سرمایهگذاری در ایران محروم کرد.
زمینه تاریخی
روابط آمریکا–ایران از ۱۹۷۹ قطع شده بود اما تجارت غیرمستقیم ادامه داشت. در اوایل دهه ۱۹۹۰، شرکتهای آمریکایی از طریق واسطههای اروپایی و نیز برخی قراردادهای مستقیم از طریق استثناها در قانون، با ایران کار میکردند. شرکت کونوکو در ۱۹۹۵ قراردادی بزرگ با ایران برای توسعه میادین نفتی امضا کرد — که واکنش شدید کنگره را برانگیخت.
محتوای فرامین
در مارس و مه ۱۹۹۵، رئیسجمهور کلینتون دو فرمان اجرایی امضا کرد:
- EO 12957 (مارس ۱۹۹۵): ممنوعیت قراردادهای توسعه نفت ایران توسط شرکتهای آمریکایی — مستقیماً در واکنش به قرارداد کونوکو
- EO 12959 (مه ۱۹۹۵): ممنوعیت کامل تجارت، سرمایهگذاری و معامله مالی با ایران — از جمله واردات نفت ایران به آمریکا، صادرات کالا به ایران، و هرگونه خدمات مالی
داراییهای ایران در آمریکا — که از ۱۹۷۹ مسدود بودند — همچنان مسدود ماندند. شرکتهای آمریکایی که قبلاً در ایران فعال بودند باید تمام روابط تجاری را قطع میکردند.
دلایل اعلامشده
کلینتون در زمان امضای فرامین چند دلیل رسمی مطرح کرد:
- حمایت ایران از گروههای تروریستی، از جمله حزبالله و حماس
- تلاش ایران برای دستیابی به سلاحهای کشتار جمعی
- مخالفت ایران با فرآیند صلح خاورمیانه
- قرار گرفتن ایران در فهرست حامیان تروریسم از ۱۹۸۴
پیامدهای اقتصادی
این تحریمها پیشدرآمد دههها تحریم فزاینده بود:
- شرکتهای آمریکایی از بازار نفت ایران — دهمین ذخایر نفتی جهان — کاملاً حذف شدند
- شرکتهای اروپایی (انگلیسی، فرانسوی، ایتالیایی) جای آنها را گرفتند و از غیاب رقبای آمریکایی سود بردند
- دسترسی ایران به سیستم مالی دلاری محدود شد
- اقتصاد ایران فشار فزایندهای را تجربه کرد اما تا اواسط دهه ۲۰۰۰ سازگار ماند
قانون داماتو (۱۹۹۶)
یک سال بعد، «قانون تحریم ایران–لیبی» (داماتو) تحریمها را به شرکتهای خارجی هم تسری داد — اولین بار که آمریکا شرکتهای کشورهای ثالث را هم برای سرمایهگذاری بیش از ۴۰ میلیون دلار در صنعت نفت ایران تنبیه میکرد. اتحادیه اروپا این قانون را تجاوز به حاکمیت خود دانست و آن را نپذیرفت.
میراث: معماری تحریم
تحریمهای ۱۹۹۵ ستون فقرات «معماری تحریم» علیه ایران شدند — ساختاری که طی ۲۵ سال لایه به لایه اضافه شد. تحریمهای سوئیفت در ۲۰۱۲ و فشار حداکثری ترامپ در ۲۰۱۸ همگی بر پایه همین ساختار حقوقی بنا شدند. بازگشایی جزئی در دوره برجام ۲۰۱۵ این تحریمها را تعلیق — نه لغو — کرد؛ به همین دلیل بود که ترامپ میتوانست به آسانی آنها را بازگرداند.
منابع
دوره تاریخی: دهه ۱۹۹۰
تحریمهای جامع