قرار دادن ایران در لیست تروریسم
آمریکا ایران را در فهرست دولت‌های حامی تروریسم قرار داد؛ این فهرست پایه قانونی تحریم‌های دهه‌های بعد شد.
آمریکا ایران را در فهرست دولت‌های حامی تروریسم گذاشت و با این کار راه را برای دور تازه‌ای از تحریم‌های اقتصادی باز کرد.
پیش‌زمینه: سال‌های آغازین پس از انقلاب
روابط ایران و آمریکا پس از انقلاب ۱۳۵۷ از بنیاد فروریخته بود، و خود آمریکا با کودتای ۱۳۳۲ زمینه خشم مردم ایران را فراهم کرده بود. اشغال سفارت آمریکا در تهران (۱۳۵۸–۱۳۵۹) و ۴۴۴ روز گروگانگیری در حافظه سیاسی آمریکا زخمی عمیق به جا گذاشت.
دلیل رسمی: انفجار بیروت ۱۹۸۳
آمریکا ادعا کرد ایران از حزب‌الله لبنان حمایت می‌کند، گروهی که تازه با کمک سپاه پاسداران شکل گرفته بود. حزب‌الله در اکتبر ۱۹۸۳ در بیروت دو انفجار هم‌زمان انجام داد:
- پادگان تفنگداران دریایی آمریکا را منفجر کرد: ۲۴۱ کشته، بیشترین تلفات آمریکا در یک روز از زمان جنگ ویتنام
- مقر نیروهای فرانسوی را هدف گرفت: ۵۸ کشته
ایران هرگز مسئولیت مستقیم این انفجارها را نپذیرفت، اما ارتباط حزب‌الله با سپاه پاسداران مستند بود. در ژانویه ۱۹۸۴، وزارت خارجه آمریکا نام ایران را به فهرست «دولت‌های حامی تروریسم» افزود.
طنز تاریخی: سلاح به «تروریست»
در اوت ۱۹۸۵، کمتر از دو سال پس از ورود ایران به فهرست تروریسم، دولت ریگان پنهانی به همین «دولت حامی تروریسم» سلاح فروخت. این معامله، که بعدها «ایران‌کنترا» نام گرفت، فروش موشک‌های ضدتانک TOW و قطعات یدکی موشک هاوک را در بر می‌گرفت. واشنگتن ایران را تروریست می‌خواند، اما برای آزادی گروگان‌هایش در لبنان حاضر بود به آن سلاح بفروشد.
پیامدهای قانونی فهرست‌نویسی
قرار گرفتن در فهرست «دولت‌های حامی تروریسم» (State Sponsors of Terrorism - SST) آثار قانونی گسترده‌ای داشت که دهه‌ها ادامه یافت:
- صدور هر نوع سلاح یا فناوری دوگانه به ایران ممنوع است
- آمریکا هیچ وام یا کمک مستقیم دولتی به ایران نمی‌دهد
- آمریکا در بانک جهانی و IMF با وام به ایران مخالفت و علیه آن رأی می‌دهد
- قوانین متعدد تحریمی بعدی، از جمله قانون داماتو ۱۹۹۶ و تحریم‌های ۱۹۹۵، بر همین طبقه‌بندی بنا شدند
پیامد سیاسی: تداوم بی‌پایان
ایران امروز، بیش از چهار دهه بعد، هنوز در این فهرست است. هر دولت آمریکایی که خواسته با ایران مذاکره کند به همین مانع خورده است: حذف ایران از فهرست به مجوز کنگره یا اثبات تغییر رفتار ایران نیاز دارد، و تغییر رفتار تعریف مشخصی ندارد.
فهرست‌های تروریسم در مذاکرات وین ۲۰۲۱ هم یکی از موانع اصلی شد. ایران می‌خواست سپاه پاسداران از فهرست «سازمان‌های تروریستی خارجی»، که ترامپ در ۲۰۱۹ سپاه را در آن گذاشته بود، خارج شود و آمریکا نمی‌پذیرفت.
ایران در برابر عراق: تناقض سیاست آمریکا
در همان سالی که ایران به فهرست تروریسم افزوده شد (۱۹۸۴)، آمریکا روابط دیپلماتیکش را با عراق تقویت می‌کرد، کشوری که در جنگ با ایران سلاح شیمیایی به کار می‌برد. آمریکا پیش‌تر عراق را از فهرست تروریسم خارج کرده بود تا بتواند با آن رابطه دیپلماتیک برقرار کند. این تناقض نشان می‌داد که این فهرست بیش از آنکه به تروریسم واقعی مربوط باشد، تابع منافع ژئوپلیتیک آمریکاست.
منابع
دوره تاریخی: دهه ۱۹۸۰
جنگ، تحریم، ایران‌کنترا