حمایت آمریکا از عراق در جنگ با ایران

آمریکا در جنگ با ایران به عراقِ صدام حسین سلاح و پول داد و اطلاعات ماهواره‌ای در اختیارش گذاشت، و این حمایت را حتی پس از اثبات استفاده عراق از سلاح شیمیایی علیه ایرانیان ادامه داد.

خط مشی آمریکا

پس از انقلاب ۱۳۵۷، آمریکا عراق را وزنه‌ای در برابر ایران می‌دید. وقتی صدام در سپتامبر ۱۹۸۰ به ایران حمله کرد، واشنگتن این جنگ را به سود خود می‌دانست. در ۱۹۸۲ ایران دست بالا را پیدا کرده بود و احتمال سقوط بصره می‌رفت؛ آمریکا در این وضع تصمیم گرفت مستقیماً به حمایت از عراق وارد شود.

حمایت‌های آمریکا

• CIA تصاویر ماهواره‌ای مواضع ایرانی را به بغداد می‌فرستاد
• آمریکا از راه عربستان، اردن و شیلی به عراق سلاح می‌رساند
• میلیاردها دلار وام دولتی کشاورزی برای خرید کالا و تجهیزات در اختیار عراق قرار گرفت
• دونالد رامسفلد در ۱۹۸۳ در نقش فرستاده ویژه با صدام دیدار کرد

سلاح شیمیایی

گزارش‌های CIA نشان می‌دهد آمریکا می‌دانست عراق از گاز خردل و گاز اعصاب علیه سربازان ایرانی استفاده می‌کند و با این حال حمایتش را ادامه داد. در ۵ مارس ۱۹۸۴ وزارت خارجه آمریکا رسماً اعلام کرد شواهد استفاده عراق از سلاح شیمیایی را تأیید می‌کند. سه هفته بعد، سخنگوی همین وزارتخانه در پاسخ به این پرسش که آیا این یافته بر گسترش روابط با عراق اثر می‌گذارد، گفت: «نه. از هیچ تغییری در موضع‌مان خبر ندارم. ما علاقه داریم گفت‌وگوی نزدیک‌تری با عراق داشته باشیم.»

در مارس ۱۹۸۸، صدام در حلبچه، شهری کردنشین در شمال عراق، گاز سمی به کار برد و بین ۳ تا ۵ هزار غیرنظامی در چند ساعت کشته شدند. وزارت خارجه آمریکا در واکنش، ایران را هم به «احتمال» استفاده از سلاح شیمیایی متهم کرد. این اتهام مستند کامل نداشت و کارکردش کم‌رنگ کردن مسئولیت عراق بود.

اسناد لو رفته

اسناد محرمانه‌ای که بعدها آشکار شد نشان داد:

• CIA فهرست دقیق مواضع توپخانه ایران را به عراق می‌داد تا عراق اهداف حملات شیمیایی را انتخاب کند
• آمریکا جلوی قطعنامه‌های سازمان ملل علیه استفاده عراق از سلاح شیمیایی را می‌گرفت
• شرکت‌های آمریکایی با مجوز ضمنی دولت مواد اولیه تسلیحات بیولوژیک به عراق صادر می‌کردند

دیدار رامسفلد–صدام

دیدار دسامبر ۱۹۸۳ در بغداد بود. رامسفلد بعدها وزیر دفاع شد و در ۲۰۰۳ حمله به عراق را از پنتاگون هدایت کرد. عکس دست‌دادن او و صدام از شناخته‌شده‌ترین تصاویر سیاست آمریکا در خاورمیانه شد. گزارش‌های مستند استفاده عراق از سلاح شیمیایی در آن زمان در دست بود، اما رامسفلد در این دیدار از تقویت روابط دیپلماتیک آمریکا–عراق حرف زد.

تناقض ایران‌کنترا

دولت ریگان در همان سال‌ها که آشکارا از عراق حمایت می‌کرد، پنهانی به ایران هم سلاح می‌فروخت؛ ماجرایی که به رسوایی ایران‌کنترا معروف شد. آمریکا عملاً به هر دو طرف جنگ سلاح می‌رساند و از طولانی شدن درگیری، که هر دو را ضعیف می‌کرد، سود می‌برد.

پیامدها

جنگ هشت سال طول کشید و از دو طرف، بسته به برآورد، نیم تا یک میلیون کشته به جا گذاشت. ایران زخمی از آن بیرون آمد: اقتصادش ویران بود، نسلی از جوانانش کشته شده بودند، و مردمش از غرب خشمی عمیق داشتند، چون دیده بودند کشورشان با سلاح شیمیایی بمباران می‌شود و جهان سکوت می‌کند.

آمریکا در عملیات ارنست ویل با اسکورت تانکرهای کویتی مستقیماً وارد جنگ شد و در عملیات پرِیینگ منتیس بخشی از ناوگان ایران را نابود کرد. در همین دوره ناو USS Vincennes پرواز ۶۵۵ ایران‌ایر را ساقط کرد و ۲۹۰ غیرنظامی کشته شدند.