رسوایی ایران‌کنترا
دولت ریگان مخفیانه به ایران سلاح فروخت و پول را به شورشیان نیکاراگوئه رساند.
دولت ریگان پنهانی به ایران سلاح فروخت، در حالی که خودش ایران را در لیست تروریسم گذاشته بود، و پول این فروش را به شورشیان نیکاراگوئه رساند. این ماجرا بزرگ‌ترین رسوایی سیاست خارجی دوران ریگان شد.
چگونگی ماجرا
در سال‌های ۱۹۸۵ و ۱۹۸۶، دولت ریگان دو گرفتاری داشت: آزاد کردن گروگان‌های آمریکایی در لبنان، که در دست گروه‌های وابسته به ایران بودند، و تأمین مالی شورشیان کنترا در نیکاراگوئه با وجود ممنوعیتی که کنگره گذاشته بود.
راه‌حلی که پنهانی برگزیدند این بود: موشک‌های ضدزرهی TOW و قطعات موشک‌های هاوک از راه اسرائیل به ایران فروخته شود و درآمدش به کنتراها برسد.
زمینه: جنگ ایران–عراق
آمریکا در همان زمان که پنهانی به ایران سلاح می‌فروخت، آشکارا از عراقِ صدام حسین در جنگ با ایران حمایت می‌کرد. این تناقض نشان می‌داد سیاست خارجی آمریکا در آن دوره اصول و خط مشی روشنی نداشت و بر معاملات پشت‌پرده می‌چرخید.
ایران در جنگ با عراق سخت به قطعات یدکی موشک‌های هاوک و TOW نیاز داشت، موشک‌هایی که شاه از آمریکا خریده بود. تحریم‌های آمریکا راه تأمین این قطعات را بسته بود، پس ایران پذیرفت در ازای دریافت آن‌ها نفوذش را برای آزادی گروگان‌های آمریکایی به کار بگیرد.
جزئیات معاملات
در اوت ۱۹۸۵ اسرائیل نخستین محموله، ۹۶ موشک TOW، را به ایران فرستاد و پس از محموله دوم یک گروگان آمریکایی آزاد شد. معاملات این‌طور پیش رفت:
- اوت ۱۹۸۵: ۹۶ موشک TOW از راه اسرائیل به ایران
- سپتامبر ۱۹۸۵: ۴۰۸ موشک TOW دیگر از راه اسرائیل، که پس از آن بنجامین ویر، گروگان آمریکایی، آزاد شد
- نوامبر ۱۹۸۵: ۱۸ موشک هاوک، که ایران پسشان فرستاد
- فوریه ۱۹۸۶: ۱۰۰۰ موشک TOW مستقیماً از آمریکا
- مه ۱۹۸۶: رابرت مک‌فارلن با پاسپورت جعلی ایرلندی به تهران سفر کرد و محموله‌ای از قطعات یدکی موشک هاوک با خود برد
پول این فروش‌ها از حساب‌های سوئیسی می‌گذشت. ادوین میس، دادستان کل، در نوامبر ۱۹۸۶ گفت ۱۰ تا ۳۰ میلیون دلار از آن به کنتراها رسیده است؛ کمیته‌های تحقیق کنگره بعدها نتیجه گرفتند دست‌کم ۳.۸ میلیون دلار به کنتراهای نیکاراگوئه منتقل شده است.
بازیگران اصلی
- اولیور نورث، سرهنگ دوم تفنگداران دریایی و از کارکنان شورای امنیت ملی، عملیات را هماهنگ می‌کرد
- ویلیام کیسی، رئیس CIA، از ماجرا خبر داشت
- رابرت مک‌فارلن، مشاور پیشین امنیت ملی، به تهران سفر کرد
- جان پویندکستر، جانشین او در مقام مشاور امنیت ملی، دستور نابودی اسناد را داده بود
افشا شدن
در نوامبر ۱۹۸۶ مجله لبنانی «الشراع» ماجرا را فاش کرد. ریگان اول انکار کرد و بعد پذیرفت. اولیور نورث اسناد را در دستگاه کاغذخردکن از بین برد، اما بخشی از فایل‌های الکترونیکی باقی ماند.
ریگان در سخنرانی تلویزیونی ۴ مارس ۱۹۸۷ گفت: «چند ماه پیش به مردم آمریکا گفتم که اسلحه را با گروگان معامله نکردم. قلبم و بهترین نیت‌هایم هنوز می‌گویند این حقیقت دارد، اما واقعیت‌ها و شواهد می‌گویند ندارد.»
پیامدها
۱۴ نفر از مقامات دولت ریگان متهم شدند. اولیور نورث محکوم شد، اما حکمش در دادگاه تجدیدنظر نقض شد. کاسپار واینبرگر، وزیر دفاع، به دروغ‌گویی به کنگره متهم شد و جورج بوش در آخرین روزهای ریاست جمهوری‌اش او را عفو کرد.
این رسوایی آشکار کرد که آمریکا هم‌زمان و بی‌پروا به هر دو طرف جنگ هشت‌ساله ایران و عراق کمک می‌کرد. ایران از این سلاح‌ها استفاده کرد و گروگان‌های بیشتری گرفت، و آمریکا هم در نهایت سود چندانی از این معامله نبرد. آنچه در تاریخ ماند این بود که آمریکا اصولی را که خود اعلام کرده بود، یعنی مبارزه با تروریسم و نفروختن سلاح به کشورهای متخاصم، به‌راحتی زیر پا می‌گذاشت.
منابع
دوره تاریخی: دهه ۱۹۸۰
جنگ، تحریم، ایران‌کنترا