دولت ریگان مخفیانه به ایران سلاح فروخت (در حالی که آن را در لیست تروریسم داشت!) و پول را به شورشیان نیکاراگوئه رساند. بزرگ‌ترین رسوایی سیاست خارجی دوران ریگان.

چگونگی ماجرا

در سال‌های ۱۹۸۵ و ۱۹۸۶، دولت ریگان در دو جبهه درگیر بود: آزادسازی گروگان‌های آمریکایی در لبنان (که گروه‌های وابسته به ایران نگه می‌داشتند)، و تأمین مالی شورشیان کنترا در نیکاراگوئه علی‌رغم ممنوعیت کنگره.

راه‌حل مخفی: فروش موشک‌های ضدزرهی TOW و قطعات موشک‌های هاوک به ایران از طریق اسرائیل، و انتقال درآمد به کنترا.

زمینه: جنگ ایران–عراق

در همان زمانی که ریگان مخفیانه به ایران سلاح می‌فروخت، آمریکا به‌طور رسمی عراق صدام حسین را در جنگ با ایران حمایت می‌کرد. این تناقض تکان‌دهنده نشان می‌داد که سیاست خارجی آمریکا در آن دوره نه اصولی داشت و نه خط مشی روشن — فقط معاملات پشت‌پرده.

ایران در جنگ با عراق به شدت به قطعات یدکی موشک‌های هاوک و TOW — که شاه از آمریکا خریده بود — نیاز داشت. چون تحریم‌های آمریکا تأمین این قطعات را مسدود کرده بود، ایران حاضر شد در مقابل تأمین قطعات، نفوذ خود را برای آزادی گروگان‌های آمریکایی به کار بگیرد.

جزئیات معاملات

در ۱۹۸۵، اسرائیل نخستین محموله ۹۶ موشک TOW را به ایران ارسال کرد. در مقابل، یک گروگان آمریکایی آزاد شد. معامله ادامه یافت:

• اوت ۱۹۸۵: ۱۰۸ موشک TOW از طریق اسرائیل به ایران
• سپتامبر ۱۹۸۵: ۴۰۸ موشک هاوک — که ایران آن‌ها را رد کرد
• فوریه ۱۹۸۶: ۱۰۰۰ موشک TOW مستقیماً از آمریکا
• مه ۱۹۸۶: رابرت مک‌فارلن با مجوز پاسپورت ایرلندی جعلی به تهران سفر کرد و ۳۰۸ موشک TOW همراه آورد

درآمد این فروش‌ها — حدود ۳۰ میلیون دلار — از طریق حساب‌های سوئیسی به کنتراهای نیکاراگوئه منتقل شد.

بازیگران اصلی

• اولیور نورث: سرهنگ سابق تفنگداران دریایی و مشاور شورای امنیت ملی که عملیات را هماهنگ می‌کرد
• ویلیام کیسی: رئیس CIA که از ماجرا آگاه بود
• رابرت مک‌فارلن: مشاور امنیت ملی که به تهران سفر کرد
• جان پوینتکستر: مشاور امنیت ملی که دستور داده بود اسناد نابود شوند

افشا شدن

در نوامبر ۱۹۸۶ یک روزنامه لبنانی «الشراع» ماجرا را فاش کرد. ریگان در ابتدا انکار کرد، سپس اعتراف کرد. اولیور نورث اسناد را در دستگاه خردکن معدوم کرد اما برخی فایل‌های الکترونیکی باقی ماند.

ریگان در یک سخنرانی ملی گفت: «دلم می‌گوید این کار تجارت اسلحه برای گروگان نبود — اما واقعیت و شواهد می‌گوید که بود.»

پیامدها

۱۴ نفر از مقامات دولت ریگان متهم شدند. اولیور نورث محکوم شد اما حکم در تجدیدنظر نقض شد. کاسپار واینبرگر، وزیر دفاع، متهم به دروغ‌گویی به کنگره شد اما جورج بوش در آخرین روزهای ریاست جمهوری‌اش او را عفو کرد.

این رسوایی نشان داد آمریکا همزمان — و با کمال وقاحت — هر دو طرف جنگ هشت‌ساله ایران و عراق را حمایت می‌کرد. ایران از این سلاح‌ها استفاده کرد، گروگان‌های بیشتری گرفت، و در نهایت آمریکا از این معامله چندان چیزی عایدش نشد. اما آنچه در تاریخ ثبت شد این بود که آمریکا به‌راحتی اصول اعلامی خود — مبارزه با تروریسم، نفروختن سلاح به کشورهای متخاصم — را زیر پا می‌گذاشت.