حملات آمریکا به عراق و سوریه — ژانویه ۲۰۲۵
پس از حملات موشکی به پایگاههای آمریکایی، واشنگتن با ضربات هوایی به مواضع وابسته به سپاه در عراق و سوریه پاسخ داد.
در ژانویه ۲۰۲۵، آمریکا با ضربات هوایی گسترده به مواضع گروههای مسلح وابسته به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در عراق و سوریه پاسخ داد. این حملات در واکنش به حملات مکرر موشکی و پهپادی این گروهها به پایگاههای آمریکایی در منطقه صورت گرفت.
رویداد
پنتاگون اعلام کرد که هواپیماهای آمریکایی چندین موضع نظامی و انبار تسلیحاتی متعلق به گروههای نیابتی ایران را در خاک عراق و سوریه هدف قرار دادند. این ضربات، آشکارترین پاسخ آمریکا به عملیاتهای نیابتی ایران در منطقه پس از ترور سلیمانی بود.
گروههای هدف
ضربات آمریکا عمدتاً به سمت مواضع کتائب حزبالله و سایر گروههای مسلح وابسته به سپاه در دو کشور نشانه رفت؛ گروههایی که آمریکا آنها را مسئول مستقیم حملات به نیروهایش میداند.
واکنش ایران
تهران این حملات را «تجاوز آشکار» خواند و هشدار داد که پاسخ «قاطع» خواهد بود. با این حال، ایران در عین حال پیامهایی درباره آمادگی برای مذاکره غیرمستقیم منتقل کرد — نشانهای از دوگانگی همزمان تنش و دیپلماسی.
اهمیت
این ضربات نشاندهنده ادامه سیاست آمریکا در مقابله با حضور نظامی ایران از طریق نیروهای نیابتی بود؛ بدون اعلام جنگ مستقیم با تهران — تاکتیکی که در دولتهای متوالی آمریکا تکرار شده است.
الگوی تاریخی: جنگ نیابتی
جنگ نیابتی آمریکا–ایران ریشهای عمیق دارد. از حمایت آمریکا از عراق صدام در جنگ با ایران در دهه ۱۹۸۰ تا پشتیبانی از گروههای قومی مخالف در مرزهای ایران در دهه ۲۰۰۰، این الگو ثابت مانده: آمریکا از تقابل مستقیم پرهیز میکند اما از طریق نیروهای میانجی فشار را ادامه میدهد.
شبکه گروههای مسلح وابسته به ایران در عراق و سوریه — که پس از ترور ژنرال سلیمانی بازسازی شدند — همچنان آمریکا را در منطقه هدف قرار میدهند.
پیامدها برای مذاکرات هستهای
این ضربات همزمان با ادامه مذاکرات هستهای ۲۰۲۵ صورت گرفت — نشانهای که هر دو طرف یاد گرفتهاند در یک تناقض آشکار زندگی کنند: درگیری نظامی از یک سو، دیپلماسی از سوی دیگر. این رویکرد دوگانه، «فشار با مذاکره»، از دهه ۱۹۹۰ در روابط دو کشور تکرار میشود.
محدودیتهای استراتژی نیابتی
هر بار که آمریکا مواضع نیروهای نیابتی ایران را هدف قرار میدهد، این گروهها با تجدید سازمان یا جابجایی پاسخ میدهند. اثربخشی ضربات در تغییر محاسبات ایران همواره زیر سوال بوده — چرا که ایران هزینه نیروهای نیابتی را در مقابل سود استراتژیک «عمق راهبردی» در عراق، سوریه و لبنان مقرونبهصرفه میداند.
منابع
دوره تاریخی: ۲۰۲۵–اکنون
ضربات، مذاکره، تحول