جداسازی ایران از سوئیفت

اوباما تحریم‌هایی اعمال کرد که نظام بانکی ایران را از شبکه جهانی بانکی سوئیفت جدا کرد و صادرات نفت را به‌شدت پایین آورد.

SWIFT چیست؟

SWIFT (Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunication) شبکه‌ای است که بانک‌های جهان برای انتقال پول بین‌المللی از آن استفاده می‌کنند. این شبکه بلژیکی هر روز بیش از ۴۰ میلیون پیام مالی میان بانک‌های بیش از ۲۰۰ کشور جابه‌جا می‌کند. ایران بدون دسترسی به SWIFT عملاً از نظام مالی جهانی جدا می‌شد: نه می‌توانست پول نفت صادراتی‌اش را بگیرد، نه بهای واردات را بپردازد و نه با بانک‌های خارجی معامله کند.

مسیر قطع اتصال

فشار برای جدا کردن ایران از SWIFT طی چند سال شکل گرفت:

• ۲۰۱۰: کنگره آمریکا قوانینی تصویب کرد که بانک‌های خارجی را وادار می‌کرد میان معامله با ایران و دسترسی به بازار مالی آمریکا یکی را برگزینند
• دسامبر ۲۰۱۱: کنگره تحریم‌های تازه‌ای علیه بانک مرکزی ایران تصویب کرد
• ژانویه ۲۰۱۲: اتحادیه اروپا به آمریکا پیوست و تحریم نفتی اعمال کرد
• مارس ۲۰۱۲: ایران رسماً از SWIFT قطع شد و ۳۰ بانک ایرانی از شبکه جهانی کنار گذاشته شدند

تأثیر اقتصادی

قطع SWIFT سریع‌ترین و کاری‌ترین ضربه اقتصادی به ایران بود:

• ریال در عرض چند هفته ۴۰ درصد ارزشش را از دست داد و تورم از ۴۰ درصد گذشت
• صادرات نفت از ۲.۵ میلیون بشکه در روز به کمتر از یک میلیون رسید و ایران بیش از ۴۰ میلیارد دلار درآمد سالانه را از دست داد
• ذخایر ارزی ایران که ۱۲۰ میلیارد دلار بود به‌شدت کم شد
• واردات داروهای خارجی و مواد اولیه صنعتی دچار اختلال جدی شد
• شرکت‌های ایرانی ناچار به مبادلات تهاتری و واسطه‌های ثالث در امارات و ترکیه روی آوردند

بازگشایی پس از برجام

ایران پس از امضای برجام در ۲۰۱۵ دوباره به SWIFT وصل شد. با خروج ترامپ از برجام در ۲۰۱۸ ایران بار دیگر از SWIFT قطع شد، این بار همراه با بیش از ۱۵۰۰ تحریم جدید.

اهرم بی‌سابقه

پیش از ایران هیچ کشوری در چنین مقیاسی از SWIFT قطع نشده بود. این اقدام نشان داد که آمریکا می‌تواند کنترلش بر زیرساخت مالی جهانی را مثل یک سلاح راهبردی به کار بگیرد. روسیه هم در ۲۰۲۲، پس از حمله به اوکراین، از SWIFT قطع شد، اما اقتصاد بزرگ‌تر روسیه این ضربه را کندتر حس کرد.

واکنش ایران

ایران کوشید با راه انداختن سیستم‌های بانکی موازی از طریق ترکیه، عراق، چین و روسیه بخشی از معاملاتش را حفظ کند. برخی شرکت‌های ایرانی با تغییر نام، انتقال صوری مالکیت و استفاده از واسطه‌های خارجی کوشیدند تحریم‌ها را دور بزنند و وزارت خزانه‌داری آمریکا بعدها آن‌ها را هم تحریم کرد. این فشار سرانجام ایران را پای میز مذاکره آورد و به برجام ۲۰۱۵ رسید.