چندین دانشمند هسته‌ای ایران در تهران ترور شدند. گزارش‌ها حاکی از همکاری CIA و موساد بود، گرچه آمریکا رسماً آن را تأیید نکرد.

ترورها

بین ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۲، چهار دانشمند هسته‌ای ایران با روش‌های مشابه ترور شدند:

• ژانویه ۲۰۱۰: مسعود علی‌محمدی، فیزیکدان هسته‌ای دانشگاه تهران — با بمب کنترل‌از‌راه‌دور کنار خودرویش کشته شد
• نوامبر ۲۰۱۰: مجید شهریاری کشته و فریده احمدی (دانشمند دیگری) زخمی شدند — هر دو با بمب مغناطیسی در یک روز هدف قرار گرفتند
• ژوئیه ۲۰۱۱: دریوش رضایی‌نژاد، فیزیکدانی که روی منابع برق بالاولتاژ کار می‌کرد، در برابر خانه‌اش ترور شد
• ژانویه ۲۰۱۲: مصطفی احمدی‌روشن، مدیر تأسیسات غنی‌سازی نطنز، با بمب مغناطیسی کشته شد

روش ترور

بمب‌های مغناطیسی که موتورسواران به اتومبیل‌های قربانیان می‌چسبانند — روشی که متخصصان آن را «امضای» اطلاعاتی اسرائیل توصیف کردند. همه ترورها در ساعات اوج رفت‌وآمد صبح در تهران انجام شدند و فرار عاملان به سرعت صورت گرفت. پیچیدگی عملیات‌ها نشان‌دهنده شبکه‌ای از ناظران محلی و مجریان آموزش‌دیده بود که تنها یک سازمان اطلاعاتی بسیار حرفه‌ای می‌توانست آن را سازماندهی کند.

نقش CIA و موساد

NBC News در فوریه ۲۰۱۲ گزارش داد که CIA اطلاعات مربوط به مکان، برنامه روزانه و مسیر تردد دانشمندان هسته‌ای ایران را گردآوری و به سرویس اطلاعاتی اسرائیل (موساد) منتقل کرده است. این گزارش مبتنی بر اظهارات مقامات ارشد آمریکایی بود. مقامات آمریکایی در همان زمان در مصاحبه‌های خصوصی اذعان کردند که این عملیات‌ها «کاری که ما نمی‌توانیم انجام دهیم» را پیش می‌برند — ارجاعی آشکار به محدودیت‌های حقوقی داخلی آمریکا برای ترور هدفمند.

موضع آمریکا

دولت اوباما هیچ‌گاه رسماً مشارکت را تأیید نکرد. وزیر دفاع لئون پانتا وقتی از ترورها پرسیده شد گفت: «من نمی‌دانم دقیقاً چه اتفاقی افتاده» — پاسخی که مقامات و تحلیلگران آن را نه تأیید و نه انکار آشکار تفسیر کردند. اسرائیل هم سکوت رسمی را حفظ کرد.

زمینه: جنگ سایبری موازی

این ترورها موازی با عملیات استاکس‌نت انجام می‌شدند — کرم رایانه‌ای که آمریکا و اسرائیل برای خرابکاری در سانتریفیوژهای نطنز طراحی کرده بودند. ترکیب جنگ سایبری و ترور فیزیکی نشان‌دهنده یک استراتژی چندلایه برای کُندکردن برنامه هسته‌ای ایران بود؛ بدون درگیری مستقیم نظامی.

پیامدها

ایران این ترورها را «تروریسم دولتی» نامید و از آن‌ها به‌عنوان دلیلی برای پیشبرد برنامه هسته‌ای استفاده کرد. برخی تحلیلگران استدلال کردند که این عملیات‌ها برنامه هسته‌ای را چند ماه به تأخیر انداختند اما انگیزه ایران برای ادامه را تقویت کردند. دانشمندان ایرانی پس از ترورها با امنیت بیشتری تردد کردند و برنامه به مکان‌های زیرزمینی‌تر منتقل شد — روندی که در نهایت به مذاکرات برجام ۲۰۱۵ ختم شد.

ابعاد حقوقی

این ترورها پرسش‌های جدی حقوقی ایجاد کردند. دانشمندانی که هدف قرار گرفتند کارمند دولتی بودند، نه رزمندگان. کشتن آن‌ها توسط سرویس‌های اطلاعاتی خارجی طبق حقوق بین‌الملل — و به‌احتمال قوی طبق قوانین داخلی آمریکا — ممنوع است؛ امری که توضیح می‌دهد چرا آمریکا اصرار به سکوت رسمی داشت.