ترور دانشمندان هسته‌ای

چند دانشمند هسته‌ای ایران در تهران ترور شدند. گزارش‌ها از همکاری CIA و موساد حکایت داشت، هرچند آمریکا هرگز آن را رسماً تأیید نکرد.

ترورها

از ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۲ چهار دانشمند هسته‌ای ایران با روش‌هایی مشابه ترور شدند:

• ژانویه ۲۰۱۰: مسعود علی‌محمدی، فیزیکدان هسته‌ای دانشگاه تهران، با بمبی کنترل‌از‌راه‌دور که کنار خودرویش کار گذاشته شده بود کشته شد
• نوامبر ۲۰۱۰: در یک روز دو دانشمند با بمب مغناطیسی هدف قرار گرفتند؛ مجید شهریاری کشته و فریدون عباسی دوانی زخمی شد
• ژوئیه ۲۰۱۱: داریوش رضایی‌نژاد، فیزیکدانی که روی منابع برق ولتاژ بالا کار می‌کرد، جلوی خانه‌اش ترور شد
• ژانویه ۲۰۱۲: مصطفی احمدی‌روشن، معاون بازرگانی تأسیسات غنی‌سازی نطنز، با بمب مغناطیسی کشته شد

روش ترور

در بیشتر موارد موتورسواران بمب‌های مغناطیسی را به خودروی قربانیان می‌چسباندند، روشی که متخصصان آن را «امضای» اطلاعات اسرائیل دانستند. بیشتر این ترورها در ساعت شلوغ رفت‌وآمد صبحگاهی تهران انجام شد و عاملان به‌سرعت گریختند. این عملیات‌ها به شبکه‌ای از ناظران محلی و مجریان آموزش‌دیده نیاز داشت که فقط یک سازمان اطلاعاتی بسیار حرفه‌ای از عهده سازماندهی‌اش برمی‌آمد.

نقش CIA و موساد

NBC News در فوریه ۲۰۱۲ به نقل از مقامات ارشد آمریکایی گزارش داد که این ترورها را سازمان مجاهدین خلق با پول، آموزش و تسلیحات موساد انجام داده است. به گفته همین مقامات، دولت اوباما از این کارزار خبر داشت، اما آن‌ها هرگونه مشارکت آمریکا را رد کردند. یکی از این مقامات ارشد در پاسخ به پرسش NBC درباره نقش اسرائیل و مجاهدین خلق گفت: «همه گمان‌هایتان درست است.»

موضع آمریکا

دولت اوباما هرگز مشارکت را رسماً تأیید نکرد. وقتی از لئون پانتا، وزیر دفاع، درباره ترورها پرسیدند، گفت حدس‌هایی درباره عاملان دارد اما «دقیقاً نمی‌داند چه کسی دست داشته» و تأکید کرد آمریکا در آن‌ها نقشی نداشته است. هیلاری کلینتون، وزیر خارجه، هم هرگونه دخالت آمریکا را «قاطعانه» رد کرد. اسرائیل رسماً سکوت کرد.

زمینه: جنگ سایبری موازی

این ترورها هم‌زمان با عملیات استاکس‌نت انجام می‌شد، کرم رایانه‌ای که آمریکا و اسرائیل برای خرابکاری در سانتریفیوژهای نطنز ساخته بودند. جنگ سایبری و ترور فیزیکی کنار هم بخشی از راهبردی چندلایه بودند که می‌خواست برنامه هسته‌ای ایران را بدون درگیری مستقیم نظامی کند کند.

پیامدها

ایران این ترورها را «تروریسم دولتی» خواند و آن‌ها را دلیلی برای پیشبرد برنامه هسته‌ای‌اش قرار داد. به استدلال برخی تحلیلگران، این عملیات‌ها برنامه را چند ماه عقب انداختند اما انگیزه ایران برای ادامه را بیشتر کردند. دانشمندان ایرانی پس از ترورها با حفاظت بیشتری رفت‌وآمد می‌کردند و برنامه به مکان‌هایی عمیق‌تر زیر زمین منتقل شد. این روند سرانجام به مذاکرات برجام ۲۰۱۵ رسید.

ابعاد حقوقی

این ترورها پرسش‌های حقوقی جدی پیش کشید. دانشمندانی که هدف قرار گرفتند کارمند دولت بودند و رزمنده به شمار نمی‌آمدند. کشتن آن‌ها به دست سرویس‌های اطلاعاتی خارجی طبق حقوق بین‌الملل ممنوع است و به احتمال زیاد طبق قوانین داخلی آمریکا هم. همین توضیح می‌دهد که چرا آمریکا بر سکوت رسمی پافشاری می‌کرد.