ترور رهبر ایران و کارزار کشتار هدفمند

آنچه در فوریه و مارس ۲۰۲۶ رخ داد در گستره‌اش سابقه نداشت: رهبر یک کشور در خانه‌اش کشته شد و پس از او کسی که قدرتمندترین مقام کشور به شمار می‌رفت هم ترور شد.

۲۸ فوریه ۲۰۲۶: ترور آیت‌الله خامنه‌ای

در ساعات نخست عملیات «خشم حماسی»، جنگنده‌های نیروی هوایی اسرائیل مجموعه مسکونی رهبر جمهوری اسلامی را در روز روشن بمباران کردند که برای چنین حمله‌ای کم‌سابقه است. گاهشمار عملیات زمان حمله را ۰۶:۴۵ به وقت گرینویچ (۱۰:۱۵ به وقت تهران) ثبت کرده، اما روایت‌ها درباره دقیقه دقیق حمله یکسان نیست.

جزئیات عملیات:

• حدود ۳۰ مهمات هدایت‌شونده دقیق همراه با موشک‌های بالستیک هوایی از خانواده Sparrow، که از جنگنده‌های F-15 شلیک شدند
• حمله همزمان به دو نقطه دیگر در تهران تا احتمال موفقیت بالاتر برود
• طراحی مشترک موساد و سیا، و اجرا به دست نیروی هوایی اسرائیل با پشتیبانی نیروی هوایی و دریایی آمریکا
• سیا ماه‌ها رفت‌وآمد او را زیر نظر داشت و برای زمان‌بندی حمله نشستی از مقامات ارشد را شناسایی کرده بود
• پناهگاهی که به گفته گزارش‌ها سپاه از ۲۰۰۹ در عمق ۳۰ تا ۳۵ متری و با تونل‌های فرار ساخته بود، تا آن روز او را دور از دسترس نگه داشته بود؛ به گفته مقام‌ها، او اندکی پیش از حمله در فضای باز دیده شده بود

در این حمله پنج نفر کشته شدند. خبرگزاری فارس نام دخترش بشری خامنه‌ای، نوه‌اش زهرا محمدی گلپایگانی، دامادش مصباح باقری‌کنی و عروسش زهرا حدادعادل را منتشر کرد.

بنا بر گزارش‌ها، اسرائیل در جنگ دوازده‌روزه ۲۰۲۵ هم طرحی برای کشتن او داشت که ترامپ جلویش را گرفته بود. در ۲۰۲۶ این مانع برداشته شد.

۱۶–۱۷ مارس ۲۰۲۶: ترور علی لاریجانی

علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، شب ۱۶ به ۱۷ مارس در حمله هوایی اسرائیل در تهران کشته شد. او از اوت ۲۰۲۵ این سمت را داشت و به گزارش نیویورک‌تایمز از ژانویه ۲۰۲۶ عملاً اداره کشور را در دست گرفته بود. پس از خامنه‌ای، او ارشدترین مقامی بود که هدف قرار گرفت.

روایت‌ها از چگونگی حمله با هم فرق دارد. فارس گفت او هنگام دیدار با دخترش در شرق تهران هدف قرار گرفت؛ مقام‌های اسرائیلی گفتند او را در جریان یک نشست، در مخفیگاهی بیرون شهر، بمباران کرده‌اند. پسرش مرتضی و رئیس دفترش علیرضا بیات هم کشته شدند. همان شب غلامرضا سلیمانی، فرمانده بسیج، در حمله‌ای جداگانه جان باخت.

دیگر مقامات کشته‌شده

در روزهای نخست جنگ ده‌ها مقام نظامی و امنیتی هدف قرار گرفتند، از جمله محمد باصری از مقامات اطلاعاتی و غلامرضا رضایان، رئیس اطلاعات فراجا. ستاد ثارالله، دادگاه انقلاب تهران و شبکه پدافند هوایی HQ-9B در اطراف تهران هم در همان روزها نابود شدند.

سابقه: دو دهه کشتار هدفمند

کارزار ۲۰۲۶ ادامه مسیری مستند و پیوسته است:

• مسعود علی‌محمدی، فیزیکدان و استاد دانشگاه تهران: ۱۲ ژانویه ۲۰۱۰، با بمب موتورسیکلت
• مجید شهریاری: ۲۹ نوامبر ۲۰۱۰، با بمب مغناطیسی
• داریوش رضایی‌نژاد، فیزیکدان: ۲۳ ژوئیه ۲۰۱۱
• مصطفی احمدی‌روشن، معاون بازرگانی تأسیسات غنی‌سازی نطنز: ۱۱ ژانویه ۲۰۱۲، با بمب مغناطیسی
• محسن فخری‌زاده: نوامبر ۲۰۲۰، با سلاح خودکاری که از راه دور کنترل می‌شد
• قاسم سلیمانی: ژانویه ۲۰۲۰ در بغداد، با پهپاد آمریکایی

جزئیات موج ۲۰۱۰–۲۰۱۲ در صفحه ترور دانشمندان هسته‌ای آمده است.

چارچوب حقوقی

موضع آمریکا این است که کشتن هدفمند فرماندهان و دانشمندان دشمن در چارچوب «دفاع مشروع پیشگیرانه» قرار می‌گیرد. منتقدان حقوقی می‌گویند این استدلال حقوق جنگ را به همه جای جهان می‌کشاند و هر کسی را که دولتی «تهدید» بنامد، در هر نقطه‌ای هدف مشروع می‌کند.

ترور رئیس یک کشور اما بحث جداگانه‌ای است. فرمان اجرایی ۱۲۳۳۳ آمریکا (۱۹۸۱)، که هنوز لغو نشده، مشارکت هر کارمند دولت آمریکا در «ترور» را ممنوع می‌کند. دولت‌های پی‌درپی آمریکا گفته‌اند کشتن در جریان مخاصمه مسلحانه مشمول این ممنوعیت نیست، اما این استدلال هرگز در دادگاه سنجیده نشده است.

واکنش‌ها

چین ترور لاریجانی را «غیرقابل‌قبول» خواند و هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، گفت چنین کشتارهایی «مغایر با قوانین جنگ» است. روسیه هم آن را محکوم کرد. ترامپ اما از کشته شدن هر دو استقبال کرد.

مجلس خبرگان در ۸ مارس ۲۰۲۶ مجتبی خامنه‌ای را به رهبری برگزید.

پیامد راهبردی

کارشناسان درباره نتیجه این کارزار هم‌نظر نیستند. برخی آن را «موفقیتی عظیم» خواندند. برخی دیگر آن را اشتباهی راهبردی دانستند که از مقتول شهید می‌سازد و دیپلماسی را ناممکن می‌کند، و چند تحلیلگر هم هشدار دادند که ساختار حکومت ممکن است مثل لیبی فرو بپاشد.

تا شهریور ۱۴۰۵ این قدر روشن است که با کشته شدن لاریجانی، که چهره‌ای عملگرا شناخته می‌شد، طرف مذاکره‌ای از میان رفت که مسیر آتش‌بس به او بستگی داشت.