حمایت از اعتراضات «زن، زندگی، آزادی»
آمریکا اینترنت ماهواره‌ای و ابزارهای دور زدن فیلتر را برای معترضان ایران فراهم کرد.
در جریان اعتراضات پس از مرگ مهسا امینی، آمریکا اینترنت ماهواره‌ای استارلینک و ابزارهای دور زدن فیلتر را در اختیار ایرانیان گذاشت.
اعتراضات ۱۴۰۱
مهسا (ژینا) امینی، دختر ۲۲ ساله کرد، در ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۲ پس از بازداشت به دست گشت ارشاد تهران جان باخت. پزشکی قانونی ایران علت مرگ را «بیماری قبلی» اعلام کرد، اما خانواده و شاهدان می‌گفتند او زیر ضرب کشته شده است. خبر مرگش در چند ساعت در شبکه‌های اجتماعی پخش شد و بزرگ‌ترین اعتراضات دو دهه اخیر ایران را به راه انداخت.
اعتراضات با شعار «زن، زندگی، آزادی»، که از جنبش آزادی‌خواهی کردستان آمده بود، در چند هفته به بیش از ۱۵۰ شهر رسید. نیروهای امنیتی با گلوله جنگی، گاز اشک‌آور و باتوم به معترضان حمله کردند. سازمان‌های حقوق بشری از بیش از ۵۰۰ کشته، هزاران بازداشتی و دست‌کم ده اعدام مرتبط با اعتراضات خبر دادند.
واکنش دولت ایران: قطع اینترنت
جمهوری اسلامی دسترسی به اینترنت را به‌شدت محدود کرد و اینستاگرام و واتس‌اپ را که معترضان بیشتر از همه برای سازمان‌دهی به کار می‌بردند، مسدود کرد. در مناطقی که اعتراضات شدیدتر بود، اینترنت کاملاً قطع شد. این کار سابقه داشت: در اعتراضات آبان ۱۳۹۸ هم اینترنت سراسر ایران حدود یک هفته قطع شده بود.
کمک‌های آمریکا
وزارت خزانه‌داری آمریکا در سپتامبر ۲۰۲۲ مجوز فوری (General License D-2) صادر کرد که این موارد را ممکن کرد:
- استارلینک اسپیس‌اکس: فعال شدن سرویس اینترنت ماهواره‌ای برای ایرانیان. ایلان ماسک تأیید کرد که ترمینال‌ها برای ایران فعال شده‌اند
- ابزارهای ارتباطی: شرکت‌های فناوری آمریکایی اجازه یافتند VPN، پروکسی و ابزارهای امنیت ارتباطی را رایگان در اختیار کاربران ایرانی بگذارند
- پلتفرم‌های اجتماعی: ارائه خدماتی به ایرانیان که پیش‌تر در منطقه خاکستری تحریم‌ها بود مجاز شد
رئیس‌جمهور بایدن در ۳ اکتبر ۲۰۲۲ گفت آمریکا «در کنار زنان ایران و همه شهروندان ایرانی ایستاده که با شجاعتشان الهام‌بخش جهان شده‌اند» و دسترسی ایرانیان به اینترنت را آسان‌تر می‌کند.
ابعاد برنامه آزادی اینترنت
آمریکا از سال‌ها پیش، با همان بودجه‌های ترویج دموکراسی، برنامه‌هایی برای اینترنت آزاد در ایران داشت:
- بودجه‌های وزارت امور خارجه برای ساخت ابزارهای دور زدن فیلتر برای کاربران ایرانی
- حمایت مالی از پروژه‌های متن‌باز مانند Tor و Psiphon که در ایران پرکاربردند
- آموزش امنیت دیجیتال به فعالان ایرانی در خارج از کشور
تناقض و انتقاد
این حمایت‌ها منتقدانی هم داشت:
- فعالان ایرانی یادآوری کردند که آمریکا همزمان تحریم‌هایی را نگه داشته که واردات داروهای حیاتی به ایران را محدود می‌کند
- بعضی معترضان از هر ارتباط علنی با آمریکا پرهیز کردند تا برچسب «ایادی بیگانه» نخورند، همان دشواری‌ای که برنامه ۷۵ میلیون دلاری هم با آن روبه‌رو شده بود
- دولت ایران اعتراضات را «پروژه آمریکایی» خواند و ارائه خدمات استارلینک به معترضان را دلیل دخالت خارجی معرفی کرد
پیامد بلندمدت
اعتراضات ۱۴۰۱ در کوتاه‌مدت سرکوب شد، ولی ساختار قدرت در ایران را تکان داد. تحمیل حجاب اجباری در فضای عمومی عملاً سخت‌تر شد و جنبش «زن، زندگی، آزادی» در ادبیات سیاسی بین‌المللی به نماد مقاومت بدل شد.
منابع
دوره تاریخی: دهه ۲۰۲۰
ترور سلیمانی، بن‌بست هسته‌ای، تنش