حمایت از اعتراضات «زن، زندگی، آزادی»
آمریکا اینترنت ماهوارهای و ابزارهای دور زدن فیلتر را برای معترضان ایران فراهم کرد.
در جریان اعتراضات داخلی ایران (پس از مرگ مهسا امینی)، آمریکا اینترنت ماهوارهای استارلینک و ابزارهای دور زدن فیلتر را در اختیار ایرانیان قرار داد.
اعتراضات ۱۴۰۱
در ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۲، مهسا (ژینا) امینی، دختر ۲۲ ساله کرد، پس از بازداشت توسط گشت ارشاد تهران جان باخت. پزشکی قانونی ایران مرگ او را به علت «بیماری قبلی» اعلام کرد اما خانواده و شاهدان آن را زیر ضرب دانستند. خبر مرگ او طی چند ساعت در شبکههای اجتماعی پخش شد و جرقه بزرگترین اعتراضات دو دهه اخیر ایران را زد.
موج اعتراضات با شعار «زن، زندگی، آزادی» — برگرفته از جنبش آزادیخواهی کردستان — طی هفتهها به بیش از ۱۵۰ شهر گسترش یافت. نیروهای امنیتی با شلیک گلوله واقعی، گاز اشکآور و باتوم پاسخ دادند. سازمانهای حقوق بشری بین ۳۰۰ تا ۵۰۰ کشته، هزاران بازداشتی و دهها اعدام اعتراضمرتبط گزارش کردند.
واکنش دولت ایران: قطع اینترنت
جمهوری اسلامی در پاسخ به اعتراضات، دسترسی به اینترنت را به شدت محدود کرد؛ اینستاگرام و واتساپ — دو پلتفرم اصلی بسیج معترضان — مسدود شدند. در مناطقی که اعتراضات شدیدتر بود، اینترنت بهطور کامل قطع شد. این اقدام سابقه داشت: در اعتراضات آبان ۱۳۹۸ نیز اینترنت کامل ایران برای یک هفته قطع شده بود.
کمکهای آمریکا
وزارت خزانهداری آمریکا در سپتامبر ۲۰۲۲ مجوز فوری (General License D-2) صادر کرد تا:
- استارلینک اسپیساکس: سرویس اینترنت ماهوارهای برای ایرانیان فعال شود — ایلان ماسک تأیید کرد دستگاههای ترمینال برای ایران فعال شدهاند
- ابزارهای ارتباطی: شرکتهای فناوری آمریکایی مجاز شدند VPN، پروکسی و ابزارهای امنیت ارتباطی را برای کاربران ایرانی رایگان ارائه دهند
- پلتفرمهای اجتماعی: مجوز ارائه خدمات به ایرانیان که پیش از این در حوزه خاکستری تحریمها قرار داشتند
رئیسجمهور بایدن اعلام کرد آمریکا «از شجاعت مردم ایران» حمایت میکند و برای حفظ دسترسی ایرانیان به اینترنت آزاد تلاش خواهد کرد.
ابعاد برنامه آزادی اینترنت
آمریکا از سالها پیش در چارچوب همان بودجههای ترویج دموکراسی برنامههای اینترنت آزاد برای ایران داشت:
- بودجههای وزارت امور خارجه برای توسعه ابزارهای دور زدن فیلتر برای کاربران ایرانی
- حمایت مالی از پروژههای متنباز مانند Tor و Psiphon که بهطور گسترده در ایران استفاده میشوند
- آموزش فعالان دیجیتال ایرانی خارج از کشور در حفظ امنیت دیجیتال
تناقض و انتقاد
این حمایتها در عین حال با انتقاداتی روبهرو شد:
- فعالان ایرانی خاطرنشان کردند که آمریکا همزمان تحریمهایی را حفظ میکند که واردات داروهای حیاتی به ایران را محدود میکنند
- برخی معترضان از پذیرفتن علنی هر نوع ارتباط با آمریکا خودداری کردند تا برچسب «ایادی بیگانه» نخورند — همان دشواری که در برنامه ۷۵ میلیون دلاری نیز دیده شده بود
- دولت ایران اعتراضات را «پروژه آمریکایی» خواند و از ارائه خدمات استارلینک به معترضان بهعنوان دلیل دخالت خارجی یاد کرد
پیامد بلندمدت
اعتراضات ۱۴۰۱ هرچند در کوتاهمدت سرکوب شد، اما ساختار قدرت در ایران را تکان داد. تصویب اجباری حجاب در فضای عمومی عملاً دشوارتر شد و جنبش «زن، زندگی، آزادی» به نماد مقاومت در ادبیات سیاسی بینالمللی تبدیل شد.
منابع
دوره تاریخی: دهه ۲۰۲۰
ترور، تنش، حمله مستقیم