حمایت از معترضان آبان‌ماه

آمریکا در جریان اعتراضات آبان ۱۳۹۸ با بیانیه‌ها و کمک‌های ارتباطی از معترضان ایرانی حمایت کرد.

اعتراضات آبان ۱۳۹۸

در نوامبر ۲۰۱۹ قیمت بنزین ناگهان بالا رفت و اعتراضات سراسری ایران را فرا گرفت. دولت ایران چند روز اینترنت را به‌کلی قطع کرد.

واکنش آمریکا

• وزارت خارجه از معترضان حمایت کرد
• آمریکا به سازمان‌های حقوق بشری برای مستندسازی کمک کرد
• بعدها ابزارهای دور زدن سانسور را در اختیار ایرانیان گذاشت

سرکوب

رویترز به نقل از سه مقام وزارت کشور ایران گزارش داد حدود ۱۵۰۰ نفر در این اعتراضات کشته شدند. عفو بین‌الملل در روزهای نخست از بیش از ۱۰۰ کشته خبر داد و بعدها مرگ دست‌کم ۳۰۴ نفر را مستند کرد. این سنگین‌ترین سرکوب از انقلاب ۱۳۵۷ بود.

بستر اقتصادی: چرا بنزین؟

افزایش قیمت بنزین شب ۲۴ آبان ۱۳۹۸ اعلام شد: ۵۰ درصد برای سهمیه اول و سه برابر برای مصرف بیش از سهمیه. این تصمیم در اوج فشار تحریم‌های آمریکا گرفته شد. تحریم‌های نفتی ترامپ، که از مه ۲۰۱۸ با خروج از برجام شروع شده بود، صادرات نفت ایران را از ۲.۵ میلیون بشکه در روز به کمتر از ۳۰۰ هزار بشکه رسانده بود و دولت برای پر کردن کسری بودجه سراغ گران کردن بنزین رفت.

قطع اینترنت: بی‌سابقه‌ترین اقدام

دولت ایران در ۲۵ آبان ۱۳۹۸ اینترنت سراسر کشور را قطع کرد. قطعی تقریباً کامل حدود یک هفته طول کشید (اینترنت ثابت پس از پنج روز و اینترنت همراه چند روز بعد کم‌کم وصل شد) و طولانی‌ترین و کامل‌ترین قطعی اینترنت در تاریخ ایران بود. به گزارش NetBlocks، در چهار روز نخست قطعی، اتصال ایران به ۴ تا ۷ درصد سطح عادی افتاده بود. هدف روشن بود: تصاویر و ویدیوهای سرکوب نباید از کشور بیرون می‌رفت و معترضان نباید می‌توانستند با هم هماهنگ شوند.

موضع آمریکا و ابزارهای فشار

پمپئو، وزیر خارجه آمریکا، بیانیه تندی علیه جمهوری اسلامی داد و ترامپ در توییت‌هایی به فارسی از معترضان حمایت کرد. وزارت خزانه‌داری آمریکا اعلام کرد برای دور زدن قطعی اینترنت به شرکت‌های فناوری آمریکایی مجوزهای ویژه می‌دهد تا بتوانند ابزارهای VPN و ارتباطی در اختیار ایرانیان بگذارند.

آمریکا و تله «دوگانه حمایت»

این حمایت دو رو داشت. در برابر سرکوب داخلی ایران، صادقانه‌ترین موضع ممکن بود. اما آمریکا همزمان تحریم‌های اقتصادی سنگینی را اجرا می‌کرد که خودشان یکی از علت‌های نارضایتی مردم بودند. این پرسش پیش می‌آمد که آیا واشنگتن واقعاً نگران رفاه مردم ایران است یا از نارضایتی آن‌ها برای فشار سیاسی استفاده می‌کند.

ابعاد سرکوب

گزارش‌های بعدی تصویر هولناکی از سرکوب ارائه کردند:

• تیراندازی مستقیم به تجمعات مسالمت‌آمیز
• بازداشت هزاران معترض
• شکنجه در بازداشتگاه‌ها
• جلوگیری از انتقال زخمی‌ها به بیمارستان
• گم‌شدن اجساد و مانع‌تراشی برای خانواده‌های داغدار

رقم ۱٬۵۰۰ کشته را رویترز به نقل از مقامات وزارت کشور ایران گزارش کرد و عفو بین‌الملل دست‌کم ۳۰۴ کشته را مستند کرد. دولت ایران هیچ‌وقت آمار رسمی کاملی منتشر نکرد و تنها مجتبی ذوالنور، رئیس پیشین کمیسیون امنیت ملی مجلس، در خرداد ۱۳۹۹ به استناد آمار پزشکی قانونی از ۲۳۰ کشته سخن گفت.

ارتباط با سیاست فشار حداکثری

اعتراضات آبان در دوره اجرای «فشار حداکثری» رخ داد. آمریکا امیدوار بود تحریم‌های اقتصادی یا ناآرامی داخلی ایران را به تغییر رفتار یا تغییر رژیم بکشاند. دو ماه بعد، در ژانویه ۲۰۲۰، ترور قاسم سلیمانی این سیاست را به اوج رساند.