حمایت از معترضان آبانماه
آمریکا در جریان اعتراضات آبان ۱۳۹۸ از معترضان حمایت کرد — دولت ایران اینترنت را قطع کرد.
آمریکا در جریان اعتراضات آبان ۱۳۹۸ با بیانیهها و کمکهای ارتباطی به معترضان ایرانی از آنها حمایت کرد.
اعتراضات آبان ۱۳۹۸
در نوامبر ۲۰۱۹، پس از افزایش ناگهانی قیمت بنزین، موجی از اعتراضات سراسری در ایران شکل گرفت. دولت ایران اینترنت را برای چند روز کاملاً قطع کرد.
واکنش آمریکا
- وزارت خارجه از معترضان حمایت کرد
- آمریکا به سازمانهای حقوق بشری برای مستندسازی کمک کرد
- بعداً ابزارهای دور زدن سانسور برای ایرانیان فراهم کرد
سرکوب
بر اساس گزارش عفو بینالملل، در جریان این اعتراضات بیش از ۱۵۰۰ نفر کشته شدند — سنگینترین سرکوب از انقلاب ۱۳۵۷.
بستر اقتصادی: چرا بنزین؟
افزایش قیمت بنزین در شب ۲۴ آبان ۱۳۹۸ اعلام شد — ۵۰ درصد گرانتر برای سهمیه اول و سه برابر برای بیشتر از سهمیه. این افزایش در اوج فشار تحریمهای آمریکا رخ داد. تحریمهای نفتی ترامپ که از مه ۲۰۱۸ با خروج از برجام آغاز شده بود، صادرات نفت ایران را از ۲.۵ میلیون بشکه در روز به کمتر از ۳۰۰ هزار بشکه کاهش داده بود. دولت ایران برای جبران کسری بودجه به افزایش قیمت بنزین متوسل شد.
قطع اینترنت: بیسابقهترین اقدام
دولت ایران در ۲۵ آبان ۱۳۹۸ اینترنت را در سراسر کشور قطع کرد. این قطعی پنج روز ادامه یافت — طولانیترین و کاملترین قطعی اینترنت در تاریخ ایران. سازمان NetBlocks اعلام کرد که ایران به ۴ الی ۷ درصد اتصال عادی رسید. هدف روشن بود: جلوگیری از انتقال تصاویر و ویدیوهای سرکوب به خارج از کشور و هماهنگی بین معترضان.
موضع آمریکا و ابزارهای فشار
پمپئو، وزیر خارجه آمریکا، بیانیهای تند علیه جمهوری اسلامی صادر کرد. ترامپ در توییتهایی به فارسی از معترضان ایرانی حمایت کرد. وزارت خزانهداری آمریکا اعلام کرد برای دور زدن قطعی اینترنت، مجوزهای ویژهای برای شرکتهای فناوری آمریکایی صادر خواهد کرد تا بتوانند ابزارهای VPN و ارتباطی را به ایرانیان ارائه دهند.
آمریکا و تله «دوگانه حمایت»
این حمایت آمریکا وجه پیچیدهای داشت. از یک سو، صادقانهترین رویکرد در برابر سرکوب داخلی ایران بود. از سوی دیگر، همزمان بودن تحریمهای اقتصادی سنگین (که خود یکی از علل نارضایتی مردم بود) با اعلام حمایت از معترضان، این پرسش را مطرح میکرد که آیا آمریکا واقعاً دغدغه رفاه مردم ایران را دارد یا از نارضایتی آنها بهعنوان ابزاری برای فشار سیاسی استفاده میکند.
ابعاد سرکوب
گزارشهای بعدی تصویر دهشتناکی از سرکوب ارائه دادند:
- تیراندازی مستقیم به تجمعات مسالمتآمیز
- بازداشت هزاران معترض
- شکنجه در بازداشتگاهها
- جلوگیری از انتقال زخمیها به بیمارستان
- گمشدن اجساد و مانعتراشی برای خانوادههای داغدار
سازمان عفو بینالملل رقم ۱٬۵۰۰ کشته را اعلام کرد. دولت ایران هرگز آمار رسمی منتشر نکرد.
ارتباط با سیاست فشار حداکثری
اعتراضات آبان در دورهای رخ داد که آمریکا استراتژی «فشار حداکثری» را اجرا میکرد — امیدوار بود تحریمهای اقتصادی یا ناآرامی داخلی به تغییر رفتار یا تغییر رژیم در ایران منجر شود. دو ماه بعد در ژانویه ۲۰۲۰، ترور قاسم سلیمانی اوج این سیاست بود.
منابع
دوره تاریخی: دهه ۲۰۱۰
برجام، خروج، فشار حداکثری