کارتر با وجود هشدارهای سفارت، شاه بیمار را برای درمان به آمریکا پذیرفت. این تصمیم باعث تصرف سفارت آمریکا توسط دانشجویان انقلابی و بحران ۴۴۴ روزه گروگان‌گیری شد.

زمینه تاریخی

پس از انقلاب ۱۳۵۷، محمدرضا شاه ایران را ترک کرد. بسیاری از ایرانیان نگران بودند که آمریکا — همانطور که در ۱۹۵۳ علیه مصدق کرده بود — دوباره تلاش کند شاه را به قدرت بازگرداند. در اکتبر ۱۹۷۹، دولت کارتر تحت فشار هنری کیسینجر و دیوید راکفلر، شاه بیمار را برای درمان سرطان پذیرفت.

کارشناسان سفارت آمریکا در تهران صریحاً هشدار داده بودند که این تصمیم پیامدهای خطرناکی خواهد داشت. ویلیام سالیوان، سفیر آمریکا در تهران، و بروس لینگن، کاردار سفارت، هر دو مخالف این تصمیم بودند. اما کیسینجر و راکفلر که با شاه روابط شخصی و مالی داشتند، فشار آوردند و کارتر تسلیم شد.

ریشه‌های بدبینی ایرانیان

ایرانیان دلیل داشتند که به نیات آمریکا بدگمان باشند. بیست و شش سال پیش، در کودتای ۱۹۵۳، CIA دولت دموکراتیک مصدق را سرنگون کرده و شاه را به تخت بازگردانده بود. حالا که شاه برکنار شده بود، پذیرش او در آمریکا به‌نظر ایرانیان مرحله‌ای از یک برنامه جدید کودتا بود.

سفارت آمریکا در تهران یادآور سال ۱۹۵۳ بود — همان جایی که کودتا از آن هماهنگ شده بود. «لانه جاسوسی» نام آشنایی برای ایرانیان بود.

تصرف سفارت

در ۴ نوامبر ۱۹۷۹، دانشجویانی که خود را «پیروان خط امام» می‌نامیدند سفارت آمریکا در تهران را اشغال کردند. ۵۲ دیپلمات و کارمند آمریکایی برای ۴۴۴ روز گروگان نگه داشته شدند. ۶ نفر دیگر موفق شدند از طریق سفارت کانادا فرار کنند — ماجرایی که بعدها در فیلم «آرگو» به تصویر کشیده شد.

خمینی که ابتدا از این اقدام آگاه نبود، سپس آن را «انقلاب دوم» نامید و رسماً تأیید کرد. این حمایت گروگان‌گیری را از یک اقدام دانشجویی به یک سیاست رسمی دولتی تبدیل کرد.

تلاش‌های آمریکا برای آزادی گروگان‌ها

کارتر ابتدا از مذاکره استفاده کرد، سپس تحریم‌های اقتصادی. در آوریل ۱۹۸۰ عملیات «پنجه عقاب» برای نجات گروگان‌ها طراحی شد — اما با خرابی هلیکوپترها در کویر شکست خورد و ۸ سرباز آمریکایی کشته شدند. این شکست یکی از بزرگ‌ترین حوادث در دوران ریاست جمهوری کارتر بود.

رهایی گروگان‌ها و «October Surprise»

گروگان‌ها دقیقاً چند دقیقه پس از آغاز سخنرانی تحلیف رونالد ریگان در ژانویه ۱۹۸۱ آزاد شدند — ۴۴۴ روز پس از گروگان‌گیری. این زمان‌بندی دقیق پرسش‌های فراوانی ایجاد کرد.

ادعای «October Surprise» این بود که تیم ریگان–بوش پشت پرده با ایران مذاکره کرده تا ایران گروگان‌ها را پیش از انتخابات آزاد نکند — کارتر را ضعیف نشان دهد — و در ازای آن وعده فروش سلاح داده است. این ادعا هرگز کاملاً اثبات نشد اما نمی‌توان آن را کاملاً رد کرد.

پیامدها

• بحران گروگان‌گیری رابطه آمریکا–ایران را به‌طور دائمی قطع کرد
• شکست عملیات «پنجه عقاب» به شکست کارتر در انتخابات کمک کرد
• گروگان‌ها دقیقاً در مراسم تحلیف ریگان آزاد شدند — بحث «October Surprise»
• اسناد CIA در سفارت توسط دانشجویان کشف و منتشر شد و شبکه جاسوسی آمریکا را افشا کرد
• آمریکا به‌عنوان پاسخ، دارایی‌های ایرانی را مسدود کرد و روابط دیپلماتیک را برای دهه‌ها قطع کرد

از این بحران است که چرخه تحریم‌ها و خصومت آمریکا–ایران آغاز شد — چرخه‌ای که تا سال‌های برجام و خروج ترامپ از برجام ادامه یافت.