قطعنامههای شورای امنیت
آمریکا قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل علیه برنامه هستهای ایران را به تصویب رساند.
آمریکا موفق شد قطعنامه ۱۷۳۷ شورای امنیت سازمان ملل را تصویب کند که ایران را به توقف غنیسازی اورانیوم ملزم میکرد.
قطعنامه ۱۷۳۷ در دسامبر ۲۰۰۶ به اتفاق آرا تصویب شد و محدودیتهایی بر برنامه هستهای و موشکی ایران وضع کرد. این آغاز یک فرآیند چندساله تحریم بینالمللی علیه ایران بود که با قطعنامههای بعدی (۱۷۴۷، ۱۸۰۳، ۱۹۲۹) شدیدتر شد.
زمینه و پیشدرآمد
در سال ۲۰۰۲ گروه مخالف ایرانی موسوم به مجاهدین خلق (MKO) وجود تأسیسات هستهای مخفی در نطنز و اراک را افشا کرد. آژانس بینالمللی انرژی اتمی تحقیقات گستردهای آغاز کرد. ایران در ۲۰۰۳ با اروپا (تروئیکای اروپایی: بریتانیا، فرانسه، آلمان) مذاکرات دیپلماتیک را آغاز کرد اما در ۲۰۰۵ پس از انتخاب احمدینژاد، غنیسازی را از سر گرفت. آمریکا پرونده ایران را به شورای امنیت ارجاع داد.
قطعنامه ۱۷۳۷ — دسامبر ۲۰۰۶
اولین قطعنامه الزامی شورای امنیت علیه برنامه هستهای ایران بود. این قطعنامه:
- ایران را ملزم به تعلیق غنیسازی اورانیوم کرد
- تجارت مواد و تجهیزات هستهای با ایران را ممنوع ساخت
- داراییهای اشخاص و نهادهای مرتبط با برنامه هستهای را مسدود کرد
- بر اساس فصل هفتم منشور ملل متحد (اقدام اجباری) تصویب شد
قطعنامه ۱۷۴۷ — مارس ۲۰۰۷
سه ماه بعد، تحریمها گسترش یافتند. فروش تسلیحات سنگین به ایران ممنوع شد. لیست افراد و نهادهای تحریمشده گسترش یافت. سپاه پاسداران به طور مستقیم هدف قرار گرفت.
قطعنامه ۱۸۰۳ — مارس ۲۰۰۸
این قطعنامه دوباره تحریمها را تشدید کرد. کشورها موظف به بازرسی کشتیها و هواپیماهای مظنون به حمل تجهیزات هستهای شدند. بانک ملی ایران در لیست تحریم قرار گرفت.
قطعنامه ۱۹۲۹ — ژوئن ۲۰۱۰
جامعترین قطعنامه شورای امنیت علیه ایران بود:
- ممنوعیت فروش تانک، هواپیمای جنگی، موشک و کشتی جنگی به ایران
- ممنوعیت سرمایهگذاری ایران در صنایع حساس خارجی
- تعمیق بازرسی بینالمللی بر بانکهای ایرانی
- اجازه توقیف کشتیهای مظنون در دریای آزاد
پیامدهای اقتصادی
مجموع این چهار قطعنامه در کنار تحریمهای یکجانبه آمریکا و اتحادیه اروپا، اقتصاد ایران را بهشدت فشرده کرد. ارزش ریال کاهش یافت، صادرات نفت کاهش پیدا کرد و دسترسی ایران به سیستم مالی بینالمللی محدود شد. این فشارها در نهایت یکی از عوامل شکلگیری مذاکرات برجام در ۲۰۱۵ بود.
چین و روسیه
جالب توجه است که هر چهار قطعنامه با رأی چین و روسیه تصویب شدند — دو متحد سنتی ایران در شورای امنیت. آمریکا از این همکاری بهعنوان اهرم دیپلماتیک مهمی استفاده کرد که نشان میداد فشار بینالمللی بر ایران فراتر از موضع یکجانبه واشنگتن است.
منابع
دوره تاریخی: دهه ۲۰۰۰
محور شرارت، جنگ سایبری