قطعنامه‌های شورای امنیت

آمریکا توانست قطعنامه ۱۷۳۷ شورای امنیت سازمان ملل را به تصویب برساند که ایران را به توقف غنی‌سازی اورانیوم ملزم می‌کرد.

قطعنامه ۱۷۳۷ در دسامبر ۲۰۰۶ به اتفاق آرا تصویب شد و محدودیت‌هایی بر برنامه هسته‌ای و موشکی ایران گذاشت. با آن تحریم‌های بین‌المللی چندساله‌ای علیه ایران آغاز شد که قطعنامه‌های بعدی (۱۷۴۷، ۱۸۰۳، ۱۹۲۹) هر بار سخت‌ترش کردند.

زمینه و پیش‌درآمد

در سال ۲۰۰۲ گروه مخالف ایرانی مجاهدین خلق (MKO) وجود تأسیسات هسته‌ای مخفی در نطنز و اراک را افشا کرد و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی تحقیقات گسترده‌ای را شروع کرد. ایران در ۲۰۰۳ با تروئیکای اروپایی (بریتانیا، فرانسه، آلمان) وارد مذاکره شد، اما در ۲۰۰۵ و پس از انتخاب احمدی‌نژاد غنی‌سازی را از سر گرفت. آمریکا پرونده ایران را به شورای امنیت فرستاد.

قطعنامه ۱۷۳۷ (دسامبر ۲۰۰۶)

این نخستین قطعنامه تحریمی شورای امنیت علیه برنامه هسته‌ای ایران بود. قطعنامه:

• ایران را به تعلیق غنی‌سازی اورانیوم ملزم کرد
• تجارت مواد و تجهیزات هسته‌ای با ایران را ممنوع کرد
• دارایی‌های اشخاص و نهادهای مرتبط با برنامه هسته‌ای را مسدود کرد
• ذیل فصل هفتم منشور ملل متحد (اقدام اجباری) تصویب شد

قطعنامه ۱۷۴۷ (مارس ۲۰۰۷)

سه ماه بعد دامنه تحریم‌ها گسترده‌تر شد. صادرات تسلیحات از ایران ممنوع شد، از کشورها خواسته شد در فروش تسلیحات سنگین به ایران خویشتن‌داری کنند، فهرست افراد و نهادهای تحریم‌شده بلندتر شد و سپاه پاسداران مستقیماً هدف قرار گرفت.

قطعنامه ۱۸۰۳ (مارس ۲۰۰۸)

این قطعنامه تحریم‌ها را باز هم تشدید کرد. از کشورها خواسته شد محموله کشتی‌ها و هواپیماهایی را که به حمل تجهیزات ممنوعه مظنون بودند بازرسی کنند و در معامله با بانک‌های ملی و صادرات ایران هوشیار باشند.

قطعنامه ۱۹۲۹ (ژوئن ۲۰۱۰)

جامع‌ترین قطعنامه شورای امنیت علیه ایران این موارد را در بر داشت:

• ممنوعیت فروش تانک، هواپیمای جنگی، موشک و کشتی جنگی به ایران
• ممنوعیت سرمایه‌گذاری ایران در صنایع حساس خارجی
• بازرسی بین‌المللی عمیق‌تر بر بانک‌های ایرانی
• اجازه توقیف کشتی‌های مظنون در آب‌های آزاد

پیامدهای اقتصادی

این چهار قطعنامه، همراه با تحریم‌های یکجانبه آمریکا و اتحادیه اروپا، اقتصاد ایران را به‌شدت تحت فشار گذاشتند. ارزش ریال افت کرد، صادرات نفت پایین آمد و دسترسی ایران به نظام مالی بین‌المللی محدود شد. همین فشارها در نهایت یکی از عواملی بود که به مذاکرات برجام در ۲۰۱۵ انجامید.

چین و روسیه

هر چهار قطعنامه با رأی مثبت چین و روسیه، دو متحد سنتی ایران در شورای امنیت، تصویب شد. آمریکا از این همراهی به‌عنوان اهرم دیپلماتیک استفاده کرد تا نشان دهد فشار بین‌المللی بر ایران از موضع یکجانبه واشنگتن فراتر می‌رود.