تحریمهای موشکی ترامپ
ترامپ از همان ابتدای ریاست جمهوری تحریمهای جدید اعمال کرد — پیشدرآمد خروج از برجام.
ترامپ در اولین سال ریاست جمهوری تحریمهای جدیدی به بهانه برنامه موشکی ایران اعمال کرد، پیش از آنکه از برجام خارج شود.
در ژانویه ۲۰۱۷، یک روز پس از آزمایش موشکی ایران، ترامپ ایران را «در معرض اخطار» اعلام کرد. تحریمهای جدید اشخاص و نهادهای مرتبط با برنامه موشکی ایران را هدف قرار داد. این تحریمها خارج از چارچوب برجام اعمال شدند — نشانهای که ترامپ قصد داشت برجام را زیر فشار قرار دهد.
نخستین اخطار: «ایران در معرض اخطار است»
در اوایل فوریه ۲۰۱۷، مایکل فلین، مشاور امنیت ملی کاخ سفید، بهطور رسمی اعلام کرد که «ایران در معرض اخطار رسمی قرار دارد.» این اخطار در واکنش به آزمایش موشک بالستیک میانهبرد از نوع خرمشهر توسط ایران صادر شد. ترامپ همزمان در توییت نوشت: «ایران با آتش بازی میکند» — ادبیاتی که ناظران را به یاد دوران پیش از جنگ میانداخت.
بسته تحریمی فوریه ۲۰۱۷
وزارت خزانهداری آمریکا در ۳ فوریه ۲۰۱۷ تحریمهای جدیدی اعلام کرد:
- ۲۵ شخص حقیقی و حقوقی در فهرست تحریم اضافه شدند
- اشخاص ایرانی مرتبط با تهیه قطعات موشکی هدف قرار گرفتند
- شرکتهای چینی و اماراتی که به ایران در تهیه تجهیزات کمک کرده بودند نیز تحریم شدند
- داراییهای آنها در حوزه قضایی آمریکا مسدود شد
قانون CAATSA — اوت ۲۰۱۷
در اوت ۲۰۱۷ کنگره آمریکا قانون «مقابله با دشمنان آمریکا از طریق تحریم» (CAATSA) را تصویب کرد. این قانون:
- تحریمهای ایران، روسیه و کره شمالی را در یک بسته واحد ترکیب کرد
- رئیسجمهور را از اختیار یکجانبه برداشتن تحریمها محروم کرد
- هرگونه معامله با صنایع دفاعی ایران را برای اشخاص ثالث هم ممنوع کرد
- کنگره را ملزم به نظارت بر هرگونه تغییر در تحریمها کرد
استراتژی «فشار حداکثری» قبل از خروج از برجام
تحریمهای ۲۰۱۷ بخشی از یک استراتژی منسجم بود. ترامپ میخواست پیش از خروج رسمی از برجام، فضای دیپلماتیک را به سود آمریکا تغییر دهد. دولت او استدلال میکرد که برجام برنامه موشکی ایران را محدود نکرده و این یک «نقص اساسی» است. در اکتبر ۲۰۱۷ ترامپ برجام را «تأیید نکرد» — گامی که پیشدرآمد خروج کامل در مه ۲۰۱۸ بود.
اثر بر اروپا و متحدان
شرکای اروپایی آمریکا نسبت به این تحریمها نگران بودند زیرا:
- تحریمهای موشکی میتوانستند به شرکتهای اروپایی که با ایران تجارت میکردند آسیب بزنند
- آنها معتقد بودند برنامه موشکی ایران باید در مذاکرات جداگانهای حل شود
- فشار یکجانبه آمریکا اجماع بینالمللی را در هم میشکند
پیامد: خروج از برجام در ۲۰۱۸
تحریمهای ۲۰۱۷ زمینه را برای خروج کامل ترامپ از برجام در مه ۲۰۱۸ آماده کرد. پس از خروج، آمریکا گستردهترین دور تحریمهای تاریخ را علیه ایران اعمال کرد — از نفت و پتروشیمی تا سیستم بانکی و صنایع فلزی.
منابع
دوره تاریخی: دهه ۲۰۱۰
برجام، خروج، فشار حداکثری