تحریم‌های موشکی ترامپ
ترامپ از همان ابتدای ریاست جمهوری تحریم‌های تازه‌ای وضع کرد که پیش‌درآمد خروج از برجام بود.
ترامپ در نخستین سال ریاست جمهوری، پیش از خروج از برجام، به بهانه برنامه موشکی ایران تحریم‌های تازه‌ای وضع کرد.
در اوایل فوریه ۲۰۱۷، چند روز پس از آزمایش موشکی ۲۹ ژانویه ایران، دولت ترامپ ایران را «در معرض اخطار» اعلام کرد. تحریم‌های جدید اشخاص و نهادهای مرتبط با برنامه موشکی ایران را هدف گرفت. این تحریم‌ها بیرون از چارچوب برجام وضع شدند و نشان می‌دادند ترامپ می‌خواهد برجام را زیر فشار بگذارد.
نخستین اخطار: «ایران در معرض اخطار است»
مایکل فلین، مشاور امنیت ملی کاخ سفید، اوایل فوریه ۲۰۱۷ رسماً اعلام کرد که «ایران در معرض اخطار رسمی قرار دارد.» این اخطار واکنشی بود به آزمایش موشک بالستیک میان‌برد خرمشهر. ترامپ همزمان توییت کرد: «ایران با آتش بازی می‌کند». ناظران این لحن را با فضای پیش از جنگ مقایسه کردند.
بسته تحریمی فوریه ۲۰۱۷
وزارت خزانه‌داری آمریکا در ۳ فوریه ۲۰۱۷ تحریم‌های جدیدی اعلام کرد:
- ۲۵ شخص حقیقی و حقوقی به فهرست تحریم اضافه شدند
- اشخاص ایرانی‌ای که در تهیه قطعات موشکی دست داشتند هدف قرار گرفتند
- شرکت‌های چینی و اماراتی که به ایران در تهیه تجهیزات کمک کرده بودند هم تحریم شدند
- دارایی‌های آن‌ها در حوزه قضایی آمریکا مسدود شد
قانون CAATSA (اوت ۲۰۱۷)
کنگره آمریکا در اوت ۲۰۱۷ قانون «مقابله با دشمنان آمریکا از طریق تحریم» (CAATSA) را تصویب کرد. این قانون:
- تحریم‌های ایران، روسیه و کره شمالی را در یک بسته گرد آورد
- اختیار رئیس‌جمهور برای برداشتن یکجانبه تحریم‌های روسیه را محدود کرد
- هر معامله‌ای با صنایع دفاعی ایران را برای اشخاص ثالث هم ممنوع کرد
- کنگره را موظف کرد بر هر تغییری در تحریم‌ها نظارت کند
استراتژی «فشار حداکثری» قبل از خروج از برجام
تحریم‌های ۲۰۱۷ جزئی از یک برنامه حساب‌شده بودند. ترامپ می‌خواست پیش از خروج رسمی از برجام فضای دیپلماتیک را به سود آمریکا تغییر دهد. دولتش می‌گفت برجام برنامه موشکی ایران را محدود نکرده و این «نقص اساسی» توافق است. ترامپ در اکتبر ۲۰۱۷ برجام را «تأیید نکرد»، و این گام مقدمه خروج کامل در مه ۲۰۱۸ بود.
اثر بر اروپا و متحدان
شرکای اروپایی آمریکا از این تحریم‌ها نگران بودند، به چند دلیل:
- تحریم‌های موشکی می‌توانست به شرکت‌های اروپایی طرف تجارت با ایران آسیب بزند
- به نظر آن‌ها برنامه موشکی ایران باید در مذاکراتی جداگانه حل می‌شد
- فشار یکجانبه آمریکا اجماع بین‌المللی را از هم می‌پاشید
پیامد: خروج از برجام در ۲۰۱۸
تحریم‌های ۲۰۱۷ زمینه خروج کامل ترامپ از برجام در مه ۲۰۱۸ را فراهم کرد. آمریکا پس از خروج گسترده‌ترین دور تحریم‌های تاریخ را علیه ایران به اجرا گذاشت که نفت و پتروشیمی، سیستم بانکی و صنایع فلزی را در بر می‌گرفت.
منابع
دوره تاریخی: دهه ۲۰۱۰
برجام، خروج، فشار حداکثری