رزمایش نظامی در خلیج فارس
رزمایش‌های نظامی گسترده آمریکا در خلیج‌فارس به‌عنوان فشار نمادین علیه ایران.
آمریکا رزمایش‌های نظامی گسترده‌ای در خلیج فارس برگزار کرد که فشاری نظامی و نمادین علیه ایران تلقی شد.
آمریکا در دهه ۱۹۹۰ بزرگ‌ترین حضور نظامی دائمی خود را در خلیج‌فارس برقرار کرد. رزمایش‌های سالانه و حضور ناوهای هواپیمابر پیام روشنی برای ایران داشت. این حضور هم‌زمان با تحریم‌های جامع پیش می‌رفت و ایران را زیر فشار نظامی و اقتصادی به‌طور توأمان قرار می‌داد.
ساختار حضور نظامی آمریکا در خلیج‌فارس
پس از جنگ خلیج‌فارس در ۱۹۹۱ و شکست عراق، آمریکا حضور نظامی دائمی‌اش را در منطقه تثبیت کرد. فرماندهی مرکزی نیروی دریایی آمریکا (NAVCENT) از بحرین عملیات روزانه را هماهنگ می‌کرد. در اواخر دهه ۱۹۹۰ بیش از ۲۰٬۰۰۰ نظامی آمریکایی به‌طور دائم در منطقه خلیج‌فارس مستقر بودند.
رزمایش‌های کلیدی دهه ۱۹۹۰
در این دوره رزمایش‌های متعددی برگزار شد که هر کدام برای تهران پیامی روشن داشت:
- Vigilant Warrior (1994): پاسخی به تحرکات نظامی عراق که در عین حال توان نظامی آمریکا در خلیج را به نمایش گذاشت
- Intrinsic Action: مجموعه‌ای از رزمایش‌های سالانه با کشورهای حوزه خلیج، شامل تمرین‌های مشترک دریایی و هوایی
- Desert Thunder (1998): بزرگ‌ترین تجمع نیروهای آمریکایی از زمان جنگ خلیج که در آن دو گروه ناو هواپیمابر به خلیج اعزام شدند
ناوهای هواپیمابر به‌مثابه ابزار فشار
آمریکا در سراسر دهه ۱۹۹۰ همیشه یک یا دو گروه رزمی ناو هواپیمابر در خلیج فارس و دریای عرب نگه می‌داشت. هر گروه یک ناو هواپیمابر با ۷۰ هواپیما، چند ناو رزمی و یک زیردریایی هسته‌ای داشت. ناوهای USS Nimitz، USS Carl Vinson و USS George Washington مدام در آب‌های منطقه بودند و پیام بازدارندگی‌شان صریح بود.
ارتباط با تحریم‌ها و سیاست «مهار دوگانه»
دولت کلینتون در ۱۹۹۳ سیاست «مهار دوگانه» را اعلام کرد، یعنی مهار هم‌زمان ایران و عراق. این سیاست دو پایه داشت:
- تحریم‌های اقتصادی جامع (از جمله قانون داماتو در ۱۹۹۶)
- حضور نظامی دائم و رزمایش‌های پیاپی در خلیج‌فارس
هدف این فشار ترکیبی منزوی کردن ایران بود، تا جایی که یا رفتارش را تغییر دهد یا رژیمش عوض شود.
واکنش ایران
ایران در پاسخ تمرین‌های دریایی خود را در خلیج فارس بیشتر کرد. سپاه پاسداران قایق‌های تندرو سبک را برای تاکتیک «ازدحام» تجهیز کرد. ایران توان موشکی‌اش را هم در سواحل شمالی خلیج تقویت کرد تا در صورت درگیری بتواند کشتی‌های آمریکایی را تهدید کند.
بسترسازی برای مداخلات بعدی
حضوری که آمریکا در دهه ۱۹۹۰ در خلیج‌فارس تثبیت کرد، زیرساخت لجستیکی و تاکتیکی جنگ عراق در ۲۰۰۳ را فراهم آورد. از دید تهران، همین حضور خلیج فارس را به «حیاط خلوت» آمریکا تبدیل کرده بود، و این تهدید تا دهه‌ها راهبرد دفاعی ایران را شکل داد.
منابع
دوره تاریخی: دهه ۱۹۹۰
تحریم‌های جامع